14/09/2026
જીવનકર્મ........
ઘણા સમય પહેલા મેં એક લિયો ટોલ્સટોયની વાર્તા વાંચેલી જેમ એક ખેડૂતનો ઉલ્લેખ હતો. ટોલ્સટોય ખેડૂત પાસેથી પસાર થઈ રહ્યા હતા અને એ ખેડૂત પોતાના ખેતરમાં હળ ચલાવી રહ્યો હતો. થોડીક ક્ષણો અટકીને ટોલ્સટોય પેલા ખેડૂતને પૂછે છે ,
" ધારી લે કે આ ક્ષણ તારા જીવનની અંતિમ ક્ષણ છે. મૃત્યુ તારી સામે ઊભેલું છે તો તું છેલ્લું કામ શું કરીશ ? "
પેલો ખેડૂત ઉપર જુએ છે સામે ટોલ્સટોયની ઊભેલા જુએ છે થોડુંક વિચારીને જવાબ આપતા કહે છે ,
" જો આ મારી અંતિમ ક્ષણ હશે તો હું મારું આ હળ ચલાવતો રહીશ. "
ટોલ્સટોય ફરી પૂછે છે ,
" મૃત્યુ સામે ઊભું છે છતાં તું હળ ચલાવીશ ? "
પેલો ખેડૂત ફરી બોલે છે ,
" હા, મૃત્યુ મારા હાથમાં નથી. મારું જીવનકર્મ મારા હાથમાં છે. હું અંતિમ શ્વાસ સુધી એ નિભાવતો રહીશ. "
***********************************
એક નાનકડી આ વાર્તામાં બહુ મહત્વની વાત છે જીવનકર્મની. દરેક માણસનું એક જીવનકર્મ છે. એ ખુશ હોય , દુઃખી હોય , ચિંતામાં હોય કે પછી નિરાંત અનુભવતો હોય એક ચીજ એની સાથે સતત હોય છે એ છે એનું જીવનકર્મ.
આપણા સહુના જીવનમાં સમય સમયે પરિસ્થિતિ અને સંજોગો બદલાતા જતા હોય છે . અનુકૂલન સાધવું કે વિપરીત સ્થિતિમાં ડગી જવું એ વ્યક્તિગત પસંદગીનો વિષય છે પણ મહત્વનું છે ટકી રહેવું........ ગમે તેવી સ્થિતિ આવે અંતે એક જ ચીજ મેટર કરે છે....... ટકી રહેવું.
********************************
એક જોરદાર કવિતા મને આ વિષયને અનુરૂપ લાગે છે જે શિવમંગલ સિંહ સુમન દ્વારા રચિત છે :
यह हार एक विराम है
जीवन महासंग्राम है
तिल-तिल मिटूँगा पर दया की भीख मैं लूँगा नहीं ।
वरदान माँगूँगा नहीं ।।
स्मृति सुखद प्रहरों के लिए
अपने खण्डहरों के लिए
यह जान लो मैं विश्व की सम्पत्ति चाहूँगा नहीं ।
वरदान माँगूँगा नहीं ।।
क्या हार में क्या जीत में
किंचित नहीं भयभीत मैं
संघर्ष पथ पर जो मिले यह भी सही वह भी सही ।
वरदान माँगूँगा नहीं ।।
लघुता न अब मेरी छुओ
तुम हो महान बने रहो
अपने हृदय की वेदना मैं व्यर्थ त्यागूँगा नहीं ।
वरदान माँगूँगा नहीं ।।
चाहे हृदय को ताप दो
चाहे मुझे अभिशाप दो
कुछ भी करो कर्त्तव्य पथ से किन्तु भागूँगा नहीं ।
वरदान माँगूँगा नहीं ।।
***********************************
મને લખવું ખૂબ ગમે છે ........ એક રીતે હીલિંગ જેવું છે . મન શાંત થાય અને આગળનો રસ્તો મને વાંચન અને લેખનથી સ્પષ્ટ થાય છે . પરિપક્વતાના એ સ્તરે મને પુસ્તકોએ પહોંચાડ્યો છે જ્યાં ધીમે ધીમે જીવન પ્રત્યેની અપેક્ષાઓ બાબતે સ્થિરતા આવતી જાય છે.
હમણાંથી એક નવું કામ ઉપડ્યું છે . જે કઈ વાંચ્યું હોય એના સાર રૂપ એક બહુ ટૂંકી નોટ હાથે લખીને ડાયરીમાં નોંધવાની. મને અમુક વાર અમુક મિત્રોએ સૂચન કરેલું ડાયરીનું પણ આળસના કારણે એના પર અમલ ક્યારેય ન કરી શક્યો હવે શરૂઆત કરી છે.
યસ......મનમાં આવેલ વિચારોને કાગળ પર લખવાથી ફાયદો અચૂક થાય છે...... ટ્રાય કરી જુઓ..... મેં અનુભવ્યું એ જ કદાચ તમે પણ અનુભવો.
અને હા.... કાલથી આપડી મઝાની સફર ફરીથી ચાલુ થશે..... આભાર.
#જ્ઞાનદીપ
#જ્ઞાનનો_ખજાનો
#જ્યોત_સે_જ્યોત_જલાતે_ચલો
#જ્ઞાનદીપPhilosophy
#જ્ઞાનદીપLeoTolstoy
#જ્ઞાનદીપજીવનકર્મ
