23/12/2025
Lao động Việt Nam tại Nhật Bản liên tục phải cầu cứu. Tất cả họ đều đến Nhật theo diện visa dành cho lao động có kỹ năng cao, nhưng hiện nhiều người đang phải đối mặt với những vấn đề nghiêm trọng liên quan đến hệ thống visa hiện tại.
Đôi bên cùng có lợi
Ngày càng nhiều lao động nước ngoài đến Nhật theo diện visa “Kỹ thuật - Tri thức nhân văn - Nghiệp vụ quốc tế”. Trong 10 năm qua, số người có visa này tăng gấp 3 lần, hiện vượt quá con số 400.000 người.
Loại visa này bao gồm nhiều ngành nghề khác nhau như quản lý doanh nghiệp, kỹ sư, phiên dịch viên... Người xin visa phải có bằng đại học hoặc ít nhất 10 năm kinh nghiệm làm việc.
Tại Takasago Fluidic Systems, công ty sản xuất linh kiện tại thành phố Nagoya, đang có 12 lao động nước ngoài kỹ năng cao. Công ty sản xuất nhiều loại sản phẩm như van, máy bơm cũng như hệ thống chất lỏng dùng trong lĩnh vực hàng không vũ trụ, nuôi cấy tế bào và y tế.
Anh Nguyễn Đăng Dũng, từng học ngành kỹ thuật cơ khí tại một trường đại học ở Việt Nam, hiện đảm nhận việc lập trình máy gia công các bộ phận chính xác dùng trong thiết bị y tế và tên lửa.
Anh chia sẻ: "Có rất nhiều điều có thể học được từ công nghệ Nhật Bản. Đó là điều khiến tôi có động lực trong công việc".
Công ty cho biết họ cũng được hưởng lợi khi tuyển dụng những nhân viên như anh Dũng.
Chị Nakano Saki, phụ trách nhân sự của công ty, cho biết: "Bằng cách tuyển dụng những người từ nhiều quốc gia khác nhau, chúng tôi có thể tìm hiểu về thị trường nước ngoài và sử dụng kiến thức đó để mở rộng hoạt động kinh doanh trên toàn cầu".
Không trả lương
Hệ thống visa này có vẻ thuận lợi đối với một số người lao động và công ty, nhưng không phải ai cũng được như vậy. Một số lao động Việt Nam đã lên tiếng về những vấn đề nghiêm trọng mà họ gặp phải.
Một video đăng trên mạng xã hội vào tháng 12 năm ngoái đã hé lộ một phần thực trạng này.
Video cho thấy một nhóm lao động Việt Nam yêu cầu công ty phái cử trả lương còn nợ. Một số người cho biết họ bị buộc phải làm những công việc không phù hợp với tư cách lưu trú của mình.
Theo Hiệp hội Nhật - Việt Tomoiki, tổ chức phi lợi nhuận tại Tokyo hỗ trợ người lao động Việt Nam, vấn đề liên quan đến những người được tuyển dụng theo loại thị thực này đang ngày càng gia tăng.
Bà Yoshimizu Jiho, đại diện hiệp hội, cho biết: "Tôi rất bất ngờ khi số lượng người trẻ đến xin tư vấn vì mất việc ngày càng nhiều".
Bà cho biết một trong những nguyên nhân là công việc thực tế không phù hợp với quy định của visa.
Có trường hợp một nữ lao động trả hơn 7.000 đôla tiền môi giới để đến Nhật theo diện visa kỹ năng cao.
Tuy nhiên, công ty tuyển dụng lại giao cho cô công việc dọn dẹp nhà hàng và khách sạn, sau đó ngưng hoàn toàn phân công công việc, khiến cô không thể tự trang trải cuộc sống.
Bà Yoshimizu nói: "Đây rõ ràng là công việc của những người theo diện thực tập sinh kỹ năng", chứ không phải cho những người có visa kỹ năng cao. Bà cho biết trường hợp như vậy có thể là vi phạm pháp luật.
Bà cũng nhấn mạnh rằng hiện chưa có hệ thống hỗ trợ phù hợp dành cho người theo diện visa này. Do loại visa này không yêu cầu trình độ tiếng Nhật cao, và có người không thể giao tiếp bằng tiếng Nhật.
Trong tháng 3, NHK World đã theo chân bà Yoshimizu đến gặp một bạn nam người Việt 33 tuổi vừa bị mất việc và nợ lương 3 tháng.
Bà khuyên anh nên chuyển loại visa để có thể tìm việc khác, do khả năng tiếng Nhật còn hạn chế. Nhưng anh không muốn đổi, vì visa hiện tại cho phép vợ anh cùng lưu trú tại Nhật, còn các loại visa khác thì không.
Anh chia sẻ: "Giờ tôi không thể kiếm sống. Tôi chỉ cần một công việc. Ai thuê tôi làm gì cũng được”.
Bà Yoshimizu cho biết rào cản ngôn ngữ thường là nguồn gốc của nhiều vấn đề.
Bà nói: "Điều tôi nhận thấy rõ nhất khi trò chuyện với họ là nhiều người hầu như không nói được tiếng Nhật. Những người như vậy rất dễ bị một số công ty lợi dụng. Vì visa này không có cơ chế hỗ trợ nên khi xảy ra sự cố thì rắc rối sẽ trở nên rất nghiêm trọng".
Thiếu giám sát
Một chuyên gia cho rằng các vấn đề liên quan đến visa có kỹ năng cao tăng lên kể từ khi chính phủ thắt chặt quy định với chương trình thực tập sinh kỹ năng. Chương trình này dự kiến cho đến năm 2027 sẽ được cải tổ toàn diện. Do đó, một số công ty chuyển sang sử dụng visa kỹ năng cao để tuyển lao động.
Ông Ikebe Shoichiro, chuyên gia tư vấn am hiểu các vấn đề về tuyển dụng mà người nước ngoài gặp phải, cho biết: "Một số doanh nghiệp đang gặp khó khăn trong việc tìm nhân công đã lợi dụng kẽ hở trong hệ thống visa kỹ năng cao".
Ông cho biết có những lao động Việt Nam đã trả phí môi giới rất cao, sau đó lại bị giao làm những công việc không đúng chuyên môn.
Ông Ikebe nói: "Loại thị thực này là lựa chọn mới để họ tuyển dụng người nước ngoài, dễ xin hơn và ít bị giám sát hơn".
Cơ quan Quản lý Xuất nhập cảnh Nhật Bản cho biết đã nhận thức được các vấn đề như chưa trả lương và công việc không phù hợp với visa. Họ nói đang xem xét các biện pháp như kiểm tra thực tế các doanh nghiệp bị nghi ngờ không tuân thủ quy định.
Trong bối cảnh Nhật Bản mở cửa hơn nữa để tiếp nhận lao động nước ngoài nhằm giải quyết tình trạng thiếu nhân lực, các chuyên gia cho rằng cần phải có cơ chế hỗ trợ cho người lao động. Cần có sự giám sát chặt chẽ hơn hệ thống visa hiện tại.
