11/10/2025
Тэр 37 насандаа нас барсан, ядуу ... Хожим хэн ч түүнийг дурсахаа больсон.
Гэхдээ та яг одоо түүний зохион бүтээсэн бүтээлийг өмсөөд алхаж байна. Өдөр бүр.
1880 онд нэг хос гутал ихэнх гэр бүлийн долоо хоногийн орлогоос илүү үнэтэй байв.
Арьс ховор учраас ч биш. Гуталчид шуналтай учраас ч биш. Харин гутал хийх явцад нэг л боломжгүй алхам байдгаас болж — дэлхий дээрх ганц ч зохион бүтээгч үүнийг механикжуулах арга олж чадаагүй байв.
Үүнийг “lasting” гэдэг – гутлын дээд хэсгийг ултай нь яг таг, төгс нийлүүлэх процесс.
Энэ нь маш нарийн ажиллагаа шаарддаг тул зөвхөн мастер урчууд л хийж чаддаг байлаа. Тэд өглөө нар мандахаас орой нар жаргах хүртэл ажиллаж, өдөрт ердөө 50 хос гутал хийдэг байсан. Тэд өөрсдөө орлуулшгүй гэдгээ мэддэг байсан.
Дараа дараагийн олон зуун ухаантай зохион бүтээгчид үүнийг машинжуулах гэж оролдсон. Гэвч бүгд бүтэлгүйтсэн.
Ажлын нарийвчлал нь хэтэрхий өндөр, хэтэрхий төвөгтэй байв.
Гэвч англи хэл бараг мэддэггүй, хар арьст цагаач залуу энэ асуудлыг шийдэхээр сэтгэл шулууджээ.
Ян Эрнст Мацелиже́р (Jan Ernst Matzeliger) 1852 онд Суринамд төрсөн.
Аав нь Голланд, ээж нь Суринамын хар арьст эмэгтэй байв.
Тэр багаасаа машин механизмын цехэд ажиллаж, араа, хөшүүрэг, төмрийг хөдөлгөх тэр гайхалтай “Яруу найргийн” гэмээр бүтээлч ажилд дурласан байв.
19 настайдаа тэр гэрээсээ гарч хөлөг онгоц дээр ажиллах болов.
21 настайдаа АНУ-ын Массачусетс мужийн Линн хотод иржээ. Тус хот нь тухайн үеийн Америкийн гутлын үйлдвэрлэлийн төв цэг байв.
Тэнд тэр үйлдвэрт ажилд орж, салбарын хамгийн том тулгамдсан асуудлыг шууд олж харжээ.
Гэвч түүнд хэн ч итгэсэнгүй. Хар арьст цагаач механикчин хүн дэлхийн хамгийн ухаантай хүмүүсийн ч шийдээгүй асуудлыг шийдэж чадна гэж?
Гэсэн хэдий ч, тэрбээр зөвшөөрөл асуусангүй. Зүгээр л эхэлсэн.
Мацелигер өдөрт 10 цагийг хүнд үйлдвэрт ажиллаж өнгөрөөх болов.
Ажил тараад, нэгэн жижиг өрөөнөөс хэтрэхгүй өөрийн гэртээ очин лааны гэрэлд англи хэлийг өөрөө сурч байв.
Механик зураг зурахыг өөрөө сурна.
Инженерийн дээд түвшний мэдлэгийг өлссөн, ядарсан байсан ч үл хайхран сурна.
Тэгээд тэр бүтээнэ.
6 жилийн турш — зогсолтгүй.
Загвар хийнэ. Туршина. Бүтэлгүйтнэ. Дахин эхэлнэ.
Хөрөнгө оруулагчид түүнийг шоолно.
Хамт ажиллагсад нь ил тод эргэлзэнэ.
1880-аад оны Америкт хар арьстай хүмүүст үүд хаалга бүхэлдээ хаалттай байсан.
Гэхдээ 1883 оны 3-р сарын 20-нд Америкийн Патентын Хороо Патент #274,207-г Ян Эрнст Мацелижерт гаргаж өгсөн.
Түүний lasting машин ажилласан.
Зүгээр ч сайн ажиллаагүй.
Хүний гарнаас хэд дахин илүү хурдан хийх болсон.
Мастер гуталчид өдөрт 50 хос гутал хийдэг байсан бол Мацелигерийн машин 150–700 хос гутал үйлдвэрлэж чаддаг болсон.
Шуурхай, тогтмол, мөн “Ядрахгүй”.
Хэдхэн жилийн дотор гутлын үнэ хоёр дахин буурсан.
Анх удаа жирийн гэр бүлүүд чанартай гутал худалдаж авах боломжтой болсон.
Хүүхдүүд хөлөө хамгаалж чаддаг болсон.
Ажилчид удаан эдэлгээтэй гутал өмсөх боломжтой болсон.
Нэг хүний зохион бүтээл дэлхий дахины амьдралыг өөрчилсөн.
Гэвч Мацелигер өөрөө үр дүнг нь харж амжаагүй.
Машинаа үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэхийн тулд тэр хяналтын хувьцаагаа хөрөнгө оруулагчдад худалдахаас өөр арга байсангүй.
Тэд саятан болцгоосон.
Түүний машин “United Shoe Machinery Corporation”-ий суурь болсон бөгөөд олон арван жил дэлхийн зах зээлийг атгасан.
Мацелигер багахан мөнгө, жаахан хувьцаа авсан.
Хэзээ ч хангалттай байгаагүй.
Тэр ажилласаар байсан. Саадгүй. Зогсолтгүй.
Гэвч өдрийн 16 цаг ажилласан он жилүүд... стресс... ядуурал... биеэ эмчлүүлэх боломжгүй байдал...
Тэр сүрьеэгээр өвчилсөн байв.
1889 онд Ян Эрнст Мацелигер уушгиндаа хүрэх эмчилгээ авах боломжгүй, туйлдаж ядарсан, цор ганцаараа, 37 насандаа нас барсан.
Тэр патентаа авснаасаа хойш ердөө 6 жил амьдарсан.
Тэр баяжиж чадаагүй.
Алдартай ч болоогүй.
Харин түүний оюун ухаанаар баяжсан цагаан арьст нөхдүүд тансаг харшдаа хөгширтлөө амьдарсан.
Харин бодит асуудлыг шийдсэн цагаач хар арьст зохион бүтээгч? ...
Хэн ч дурсаагүй ...
Тэр нас бараад 100 гаруй жил түүний нэр бараг мартагдсан.
1991 онд нас барснаас нь хойш 102 жилийн дараа л түүнийг "Зохион бүтээгчдийн алдрын танхим"-д нэрийг нь албан ёсоор оруулсан. Түүний зохиосон бүтээл ажиллахаа хэзээ ч зогсоогүй. Өнөөг хүртэл 140 жилд масс үйлдвэрлэсэн гутал болгон Мацелигерийн зарчим дээр тулгуурладаг.
Хүүхдийн пүүз.
Ажилчны ажлын гутал.
Ёслолын гутал.
Таны өмссөн гутал бүр ...
Тэр Англи хэлгүй Америкт ирсэн.
Инженерийн мэдлэгийг ганцхан номоос сурсан.
Өдөрийн 10 цагийн үйлдвэрийн ажлын ачаалал, шөнөжин суралцах хичээл зүтгэл ...
Арьс өнгөөр ялгаварлал, ядуурал, үл тоомсорлол ...
Тэгсэн хирнээ боломжгүй гэж хэлсэн зүйлийг боломжтой болгосон.
Тэр дэлхийн хүмүүст хямд үнэтэй, чанартай гутал өмсөх боломжийг олгосон.
Ян Эрнст Мацелигер ядуухан амьдарч хар залуугаараа нас барсан, мартагдсан.
Гэхдээ түүний өв дэлхийн бүх хүний хөлийн алхам бүрт ач тусаа өгсөөр буй.
Та алхах бүрдээ — түүний үлдээсэн өв дээр алхаж байна.
Түүний нэр Эдисон шиг алдартай байх ёстой.
Форд шиг өргөмжлөгдөх ёстой.
Белл шиг танигдах ёстой.
Гэхдээ харамсалтай нь тэгэж чадаагүй.
Одоо та түүний нэрийг мэднэ:
Түүнийг Ян Эрнст Мацелигер (1852–1889) гэдэг.
Хүн төрөлхтөний хөлийг аварч чадсан нэгэн. via
