12/04/2026
CÔNG CHỨNG BẮT BUỘC HAY TỰ NGUYỆN: TRẬN CHIẾN GIỮA "QUYỀN LỢI TƯ NHÂN" VÀ "TRẬT TỰ QUẢN LÝ"
Phiên thảo luận tại Quốc hội ngày 11/4 về Luật Công chứng (sửa đổi) không chỉ là một cuộc tranh luận pháp lý thông thường. Đó là cuộc đối đầu trực diện giữa hai luồng tư duy: Một bên muốn siết chặt để quản lý, một bên muốn nới lỏng để giải phóng nguồn lực. Đáng chú ý, tiếng nói từ phía ngành công an đã đặt ra một dấu hỏi lớn: Công chứng đang bảo vệ người dân hay đang trở thành một rào cản hành chính gây tốn kém?
"BẪY" ĐẶT CỌC: KHI TẤM VÉ BẢO HIỂM TRỞ THÀNH CHIẾC CÒNG TAY PHÁP LÝ
Đại biểu Lê Thanh Hoàn đã chỉ ra một nghịch lý "cay đắng" trên thị trường bất động sản hiện nay: Công chứng hợp đồng đặt cọc. Trên lý thuyết, công chứng là để bảo vệ quyền lợi. Nhưng thực tế, đây lại là "vũ khí" để bên mua chèn ép bên bán. Một khi hợp đồng đặt cọc đã được công chứng, tài sản đó coi như bị "phong tỏa". Nếu bên mua cố tình không thực hiện cam kết nhưng cũng không chịu ký hủy, người bán rơi vào cảnh "tiến thoái lưỡng nan": Không thể bán cho người khác vì vướng lịch sử trên hệ thống, mà kiện ra tòa thì mất hàng năm trời.
Đây chính là kẽ hở cho các hành vi trục lợi, biến một công cụ bảo vệ thành một loại "quy hoạch treo mini" do chính người dân tự trói mình. Nếu luật không quy định rõ quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng khi bên mua vi phạm, công chứng đặt cọc sẽ mãi là con dao hai lưỡi sắc lẹm.
THIẾU TƯỚNG GIÁM ĐỐC CÔNG AN: "CÔNG CHỨNG CÓ CHỊU TRÁCH NHIỆM KHI DÂN TRỐN THUẾ?"
Cú "ra đòn" trực diện nhất đến từ Thiếu tướng Nguyễn Minh Tuấn (Giám đốc Công an tỉnh Phú Thọ). Câu hỏi của ông đánh thẳng vào bản chất của ngành công chứng: Công chứng hình thức hay công chứng nội dung?
Sự thật về trách nhiệm: Nếu công chứng viên không chịu trách nhiệm về việc kê khai giá thấp để trốn thuế (giao dịch hai giá), thì vai trò của họ khác gì một "người ký thuê"?
Lãng phí nguồn lực xã hội: Nếu công chứng chỉ là bước xác nhận chữ ký mà không bảo đảm tính trung thực của giá trị giao dịch, thì tại sao phải bắt buộc?
Quan điểm của Thiếu tướng Tuấn về việc "linh động theo hướng tự nguyện" là một sự cảnh tỉnh về việc lạm dụng quyền lực hành chính. Nếu Nhà nước đã có mẫu hợp đồng chuẩn và hệ thống thuế nghiêm ngặt, việc ép buộc công chứng mọi giao dịch có thể chỉ làm giàu cho các tổ chức hành nghề công chứng mà không mang lại giá trị gia tăng thực sự cho sự an toàn của thị trường.
ĐỘC QUYỀN ĐỊA GIỚI: RÀO CẢN "NGĂN SÔNG CẤM CHỢ" TRONG KỶ NGUYÊN SỐ
Một điểm nghẽn kinh tế khác được đưa ra ánh sáng là địa giới hành chính trong công chứng. Trong thời đại dữ liệu số hóa, việc bắt buộc phải công chứng tại địa phương nơi có đất là một tư duy cũ kỹ, tạo ra sự độc quyền và hạn chế cạnh tranh.
Khi cơ sở dữ liệu quốc gia về bất động sản (như mã định danh điện tử) hoàn thiện, việc "ngăn sông cấm chợ" này sẽ chỉ làm suy yếu hệ thống pháp luật. Nhà đầu tư cần sự thuận tiện và minh bạch, không cần những thủ tục rườm rà mang tính cục bộ.
LỜI KẾT: CẦN MỘT CUỘC CÁCH MẠNG MINH BẠCH, KHÔNG PHẢI "XÃ HỘI HÓA" NỬA VỜI
Thị trường bất động sản Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa của sự minh bạch. Tuy nhiên, nếu Luật Công chứng sửa đổi không giải quyết được các vấn đề:
Trách nhiệm liên đới của công chứng viên trong việc chống trốn thuế.
Cơ chế giải tỏa hợp đồng đặt cọc khi một bên vi phạm.
Phá bỏ độc quyền địa giới hành chính.
..thì công chứng sẽ mãi là một "chi phí chìm" đắt đỏ mà người dân và nhà đầu tư phải gánh chịu. Đã đến lúc chúng ta cần công chứng để tạo ra giá trị, chứ không phải công chứng để thu phí thủ tục. Thị trường cần những "trọng tài" thực thụ, không cần những "người đóng dấu" vô can trước sai phạm.
---
