15/08/2026
👉 Tại sao những nhà sách lớn đang dần biến mất?
Hôm nay, 15/8, là ngày cuối cùng Nhà sách Phương Nam Phú Thọ trên đường 3/2 (TP.HCM) hoạt động. Một nhà sách tồn tại 44 năm khép cửa! Trước đó, nhà sách Cá Chép cũng đóng cửa điểm cuối cùng tại TP.HCM sau 13 năm hoạt động.
Nhiều nhà sách nổi tiếng ở Hà Nội cũng đang thoái trào.
Với những người yêu sách, mỗi nhà sách đóng cửa là một chút tiếc nuối ngậm ngùi. Nó là ký ức tuổi thơ, là chân trời kỷ niệm và niềm yêu thích văn hóa đọc.
Nhưng nếu nhìn dưới góc kinh doanh, đây còn là câu chuyện tất yếu: Sách là một trong những ngành đầu tiên bị Internet thay đổi cách phân phối.
📍 1. Tại sao Amazon ngày xưa lại chọn bán sách?
Amazon được Jeff Bezos thành lập năm 1994 và mở cửa hàng sách trực tuyến năm 1995. Trong một cuộc phỏng vấn sau đó, Bezos kể rằng ông từng lập danh sách khoảng 20 loại sản phẩm có thể bán trên Internet rồi chọn sách là sản phẩm phù hợp nhất.
Lý do rất dễ hiểu. Một đôi giày, bạn muốn thử chân. Một chiếc áo, bạn muốn xem chất liệu và nhìn màu sắc. Nhưng một cuốn sách thì gần như giống hệt nhau dù mua ở đâu.
Chỉ cần biết tên sách, tác giả, nhà xuất bản. Cuốn sách bán tại nhà sách trung tâm thành phố và cuốn được giao từ kho cách đó 20 km về cơ bản là cùng một sản phẩm giống hệt nhau. Sách lại nhẹ, dễ đóng gói, dễ vận chuyển và có hàng chục nghìn đầu sách khác nhau.
Internet vì thế giải quyết một nhược điểm rất lớn của nhà sách truyền thống: Cái kệ có giới hạn. Website thì gần như không. Một nhà sách càng lớn càng phải thuê mặt bằng lớn, trưng bày nhiều sách, thuê nhân viên và giữ hàng tồn kho. Một cửa hàng trực tuyến có thể gom hàng về kho, đưa hàng trăm nghìn tựa sách lên màn hình và chỉ đưa cuốn sách đến khách khi có đơn.
Amazon không phải nguyên nhân khiến một nhà sách ở Việt Nam hôm nay đóng cửa. Nhưng mô hình mà Amazon khởi đầu hơn 30 năm trước đã chỉ ra một vấn đề rất sớm: Sách là sản phẩm đặc biệt phù hợp để chuyển từ cái kệ lên màn hình.
📍 2. Nhà sách phải bán một sản phẩm biên lợi nhuận vốn đã rất mỏng
Thử lấy một cuốn sách giá bìa 100.000 đồng. Đừng nghĩ người làm sách thu về 100.000 đồng. Một phần rất lớn phải dành cho hệ thống bán hàng và phân phối- là một trong những khoản lớn nhất trong cơ cấu giá sách. Các nguồn trong ngành từng ghi nhận mức chiết khấu cao có thể lên tới 40–50%, thậm chí hơn tùy kênh và đầu sách.
Sau đó mới đến hàng loạt chi phí:
🔺 Nội dung và bản quyền: Tác giả, dịch giả, mua bản quyền nước ngoài.
🔺 Làm ra cuốn sách: Biên tập, hiệu đính, thiết kế, chế bản, giấy, in, đóng cuốn.
🔺 Đưa cuốn sách đến người mua: Kho bãi, vận chuyển, marketing, hàng lỗi, hàng trả lại, tồn kho.
🔺Vận hành doanh nghiệp: Nhân sự, văn phòng, công nghệ, tài chính và các nghĩa vụ thuế.
Các tỷ lệ này không thể cộng cơ học thành đúng 100% vì mỗi hợp đồng và mỗi đầu sách có cấu trúc khác nhau. Nhưng có một điều rất dễ thấy: Một cuốn sách bán được lãi mỏng dính. Một cuốn sách không bán được thì tiền biến thành giấy nằm trong kho. Đây là ngành kinh doanh mà những cuốn sách bestseller nuôi rất nhiều cuốn bán chậm.
📍 3. Nhà sách vật lý: Thách thức lớn hơn.
Nếu bán online, một kho hàng có thể phục vụ khách toàn quốc. Nhưng một nhà sách đẹp ở trung tâm phải trả tiền cho từng mét vuông mỗi tháng. Tiền thuê mặt bằng. Điện lạnh. Nhân viên. Trang trí. Kệ sách. Hàng nghìn cuốn phải nằm sẵn để khách bước vào còn có thứ để xem.
Vấn đề là khách hàng ngày nay có thể đến nhà sách xem cuốn sách, đọc thử vài trang, thấy hay, lấy điện thoại chụp bìa. Về nhà, họ đặt online. Nhà sách chịu chi phí của trải nghiệm. Người bán online lấy đơn hàng.
Đó là một nghịch lý khó chịu của bán lẻ hiện đại.
📍 4. Sách còn phải cạnh tranh với một đối thủ hiện đại không cân sức.
Ngày trước, một cuốn sách cạnh tranh với một cuốn sách khác. Bây giờ sách cạnh tranh với TikTok, YouTube, Facebook, Netflix, game và hàng nghìn thông báo trên điện thoại.
Một video giải trí cần 30 giây. Một cuốn sách có thể cần tới 10 giờ. Video đưa hình ảnh, âm thanh và câu chuyện đến tận mắt. Sách bắt người đọc phải ngồi xuống, tập trung, sống chậm, kiên nhẫn lật từng trang, khám phá và tự tưởng tượng cả thế giới trong đầu.
Thứ khan hiếm nhất của ngành xuất bản ngày nay không phải giấy hay mực mà là sự chú ý.
📍 5. Nhà sách có biến mất không?
Chức năng của nhà sách đang thay đổi. Tương lai nó khó trụ lại nếu chỉ là một cái kho có trang bị điều hòa chứa những cuốn sách. Khách sẽ mua online để rẻ hơn. Nhà sách phải trở thành nơi người ta muốn đến: Có cà phê. Có trẻ em. Có workshop. Có gặp gỡ tác giả. Có văn phòng phẩm, quà tặng, đồ chơi. Nó phải là không gian để một gia đình dành hai tiếng cuối tuần.
Internet lấy đi chức năng phân phối của nhà sách. Nhà sách phải giữ lại thứ Internet không giao được trong một chiếc hộp giấy: sự trải nghiệm khi con đường từ cuốn sách đến tay người đọc đã thay đổi hoàn toàn.