29/06/2015
Arkitektura Mbytese
A ju ngjall nostalgji kur shkoni ne nje fshate te vogel ne ndonje rethine te larget dhe nga rruga automobilistike dalloni atje tej pllajes qe fle buze nje lumi , matan kodres e varrezave qendren e vogel me nje”xhade” te puthur me perojin qe rreket poshte ures e I jep fryme mullirit te vjeter. Mbi xhade ato shtepi dy kateshe karakteristike me avlli ne ane e me rruget tatepjete me gurre qe te shpien dere me dere, emer me emer , fis me fis , nga historia ne histori. Kjo eshte arkitektura! Nuk ka arkitetkture pa sens komunitar. Arkitetkrua eshte nje object ose nje grup objektesh te cilet ne raport “ shkrires “ me natyren krijojne nje sens njerezor dhe rezatojne konsumin e jetes, duke paraqitur qarte menyrat , resurset , vecorite . Koha kalon ne plan te dyte , te jepet ideja se ky vend ka qene ,eshte e do te jete njelloj. Arkitektrua ka qellimin kryesor te j*p nje segment logjik e linear te jetes se konsumuar brenda saj.
Nje hapsire e pikasur, e qarte nga ana karakretiale nga large eshte thelbesore ne krijimin e identitetit te nje komuniteti nepermjet arkitektures. Per te qene I zoti te krijosh nje hapsire me karakter dhe kualitet duhet te jesh I zoti te definosh hapsirat. Gjate me shume se gjysem shkulli ne kemi krijuar ne vazhdimesi hapsira ku askush nuk deshiron te ndodhet, kjo jep indiferencen e cila jep mungesen e sensibilitetit historic dhe te gjitha keto bashke j*ping mungesen e kujdesit dhe degradimin. Ne ne shqiperi , jemi nje nga shtet me te spikatur ku teoria e “Arkitektures Mbytese” ze vend plotesishte. Arkitektura nuk eshte matematike , ndertim apo llogari , arkitektura ehte lidhja emocionale- historike qe ne duhet te krijojme me hapsirat qe okupojme. Objekte qe ne kemi ndertuar , vulgariteti estetik I perdorur ne veprat publike , distanca e madhe qe ne kemi krijuar mes njerzve dhe hapsirave qe ne kemi okupuar ne sensit emotiv ka krijuar nje vend me qendra , pallate e hapsira publike te shkeputura qartazi nga ndjeshmeria njerezore. Pa e kuptuar ne po krijojme karakterin e nje hapsire te okupuar e cila ne rast lufte nuk do ja vlej ta mbrojme. Ose do te luftojme per disa hapsira te cilat kurre nuk jane bere pjese e jona , pra nuk do te jemi deshmore te trashgimnise sone por mercenare te nje kohe ku hapsirat ishin ne dore te babezise e korrupsionit.
Ne menyre totalisht instiktive, arkitektet ne shqiperi ne objektet e krijuara te gjithe kane siperfaqe te medha ne objektet e tyre bosh. Pra ne cdo object te ndertuar ne vendin tone 25 vitet e fundit gjene mjatushem hapsire per te varur 3 portret gjigante te shokut Enver , shokut Stalin dhe shokut Lenin. Ne menyre insitiktive dhe kulturale ne kemi shkrire arkitekturen komuniste me nevojne akute dhe te pakontrolluar kapitaliste , te dyja keto bashke krijojne nje acid gryes edhe per ndjeshmerine me te madhe komunitare. Tregu ka krijuar riprodhimin e “urbanizimit te gabuar”. Korupsioni dhe punet publike ne prage fushatash kane krijuar qendra qytetesh, tortuare totalsiht larg mundesise se perfshirjes reale ne jeten e banorve. Gjithe kjo politike e gabuar ka krijuar ne qendra e ne hyrje qytetesh monstra betoni e palmash ku lidhja e vetme emocionale me komunitetin eshte mosperzjerrja.Arkitektura nuk eshte mjet, arkitektura eshte mundsia per ti dhene jete veprave , per ti dhene vlere sakrificave.
