11/10/2026
घटस्थापना हा शारदीय नवरात्र उत्सवाचा अत्यंत महत्त्वाचा आणि पहिला पवित्र विधी आहे. 'घट' म्हणजे कलश आणि त्याची स्थापना करून आदिशक्ती देवी दुर्गेचे आवाहन करणे म्हणजे घटस्थापना होय. हा विधी दरवर्षी आश्विन शुद्ध प्रतिपदा या तिथीला शुभ मुहूर्तावर अत्यंत श्रद्धेने केला जातो.घटस्थापनेतील कलश हा विश्वाच्या आणि जीवनाच्या ऊर्जेचे प्रतीक आहे. नऊ दिवसांत पेरलेल्या धान्याला अंकुर फुटतात, ज्यावरून भविष्यातील समृद्धीचा अंदाज लावला जातो. हा विधी सुख, समृद्धी आणि घरात सकारात्मक ऊर्जा आणण्यासाठी, तसेच देवी दुर्गेच्या नऊ रूपांची पूजा करण्यासाठी केला जातो. या संपूर्ण माहितीचा अधिक विधी मराठी वाचनालय आणि महाराष्ट्र पर्यटन विभाग यांच्या अधिकृत संकेतस्थळावर पाहता येईल.घटस्थापनेचे धार्मिक आणि आध्यात्मिक महत्त्व अत्यंत सखोल असून, हा केवळ एक विधी नसून निसर्ग, मानवी जीवन आणि वैश्विक शक्ती यांच्यातील सुंदर संबंध दर्शवणारा उत्सव आहे. सनातन धर्मात नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी केल्या जाणाऱ्या या विधीला विशेष स्थान आहे, ज्याचे महत्त्व खालील मुद्द्यांच्या आधारे समजून घेता येते: 'घट' म्हणजे कलश, ज्याला ब्रह्मांड किंवा मानवी शरीराचे प्रतीक मानले जाते. घटस्थापना करणे म्हणजे या ब्रह्मांडातील सर्वोच्च शक्तीला, म्हणजेच देवी दुर्गेला आपल्या घरात आणि मनात येण्याचे आवाहन करणे होय. कलशामध्ये पाणी, अक्षता, नाणे आणि सुपारी ठेवली जाते, जे समृद्धी आणि पवित्रतेचे प्रतीक आहेत. या विधीमुळे घरात सकारात्मक ऊर्जेचा संचार होतो आणि नकारात्मक शक्तींचा नाश होतो, अशी दृढ श्रद्धा आहे.घटस्थापनेच्या वेळी मातीच्या वेदीवर सप्तधान्ये (गहू, ज्वारी, बाजरी इ.) पेरली जातात.
