09/06/2026
ਸੰਤ ਅੱਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਮਸਤੂਆਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਜੀਵਨ
ਸੰਤ ਅੱਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ (28 ਮਾਰਚ 1866 – 31 ਜਨਵਰੀ 1927) ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਵੀ, ਕਰਮਯੋਗੀ, ਵਿਦਿਆਦਾਨੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਲਵਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਸਤੂਆਣਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅੱਜ ਵੀ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ (ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ) ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੀਮਾ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਭੋਲੀ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਰੁਚੀ ਵਾਲੇ ਆਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਡੰਗਰ ਚਾਰਦਿਆਂ ਵੀ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛੱਕ ਕੇ ਖਾਲਸਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
ਫੌਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਨਾਂਦੇੜ) ਗਏ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਿਮਰਨ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਪੋਠੋਹਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕੱਲਰ ਕਨੋਹਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਕਈ ਸਾਲ ਤੱਕ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਨਾਮ ਜਪ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੀਰਤਨੀ ਜਥਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਪੋਠੋਹਾਰ, ਸਿੰਧ ਤੇ ਮਾਝੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗਹਿਰਾ ਸੰਬੰਧ ਸੀ।
ਮਸਤੂਆਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ:
1901 ਈ. ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਡਰੁੱਖਾਂ ਨੇੜੇ ਗੁਰਸਾਗਰ ਮਸਤੂਆਣਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਆਤਮਕ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕ ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਭੇਜ ਕੇ ਉੱਚ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਮਸਤੂਆਣਾ ਵਿਖੇ ਅਕਾਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੇ ਅਕਾਲ ਕਾਲਜ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਵੀ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਖਾਲਸਾ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਕਾਲਜ ਆਦਿ) ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ।
ਸੰਤ ਜੀ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਅੱਜ ਵੀ ਭਾਵ-ਭਿੰਨ ਹਨ।
31 ਜਨਵਰੀ 1927 ਨੂੰ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਖੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਵਿਦਾਈ ਲਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਮਸਤੂਆਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਸੰਤ ਅੱਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਇੱਕ ਯੁਗ-ਪੁਰਸ਼ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਊਰਜਾ ਬਖਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸੇਵਾ, ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ
@ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ
