24/02/2026
Монголчуудаа! Бид хүн төрөлхтний түүхэн дэх хамгийн сонирхолтой цаг үед амьдарч байна.
Бид Ардчилал байгаа үгүй гэж олон жил маргасан үүнийг тайлбарыг эндээс олж болох юм. Өөрийнхөө төвшинд л орчуулмар боллоо.
---------- EB Batuk.
Жеффри Сакс: ( НҮБ-н тогтвортой хөгжлийн төвийн тэргүүн, колумбийн их сургуулийн профессор, дэлхийн сүүлийн 50-д жилийн түүхийн амьд гэрч энэ хүн айхгүй зоригтойгоор мөнгөний эздийн үнэнийг илчилдэг хүн. Доорх илтгэл нь дэлхийд шуугиан тарьсандаа!!! Миний бие монголд 2024-оны зун ирхэд нь уулзаж ярилцсан. Монгол улсын гадаад валютын нөөцийг хэрхэн зөвхөн доллараар биш хэдэн хувиар орос хятадтай худалдаа хийдэг тэр хэмжээгээр нь юань рубль байх ёстой, төгрөгийн ханшийг тогтвортой барих гэх мэт миний зорьж явдаг шинэ мөнгөний бодлогын зарчмын зүйлүүд дээр санал нийлж надад урам өгч итгэлийн минь бөхөлсөн миний хүндэлж явдаг эдийн засагч билээ)
✅ Жеффри Сакс
❝Европийн хувьд АНУ-ын дайсан байх нь аюултай ч найз байх нь үхлийн аюултай. Европ өөрийн бодлогоо удирдах цаг болжээ. ❞
ЕХП-ын хурал дээр тавьсан илтгэл. 24.02.2025 19:28
Ⅰ хэсэг
— Би сүүлийн 36 жилийн туршид Зүүн Европ, хуучин ЗХУ, ОХУ-д болсон үйл явдлыг ажиглаж ирсэн. 1989 онд Польшийн Засгийн газар, 1990, 1991 онуудад ЗХУ-ын Ерөнхийлөгч Михаил Горбачев, 1991-1993 онд ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Борис Ельциний, 1993-1994 онд Украины Ерөнхийлөгч Леонид Кучмагийн зөвлөхөөр ажилладаг байсан. Би Эстонийн мөнгөн тэмдэгтийг нэвтрүүлэхэд тусалсан, хуучин Югославын хэд хэдэн улсад, тэр дундаа Словени улсад тусалсан иймээс 36 жилийн турш үйл явдлыг анхааралтай ажиглаж ирсэн.
▪️ 2014 оны Украйны Майданы дараа тэдний шинэ засгийн газар намайг Киевт урьсан юм, би тэнд очоод олон зүйлийг өөрийн биеэр олж мэдсэн. Миний хувьд Оросын удирдагчдыг 30 гаруй жил мэддэг. Америкийн улс төрийн удирдлагыг түүнээс дутахгүй мэднэ. Манай өмнөх ТНБ дарга 51 жилийн өмнө миний макро эдийн засгийн багш байсан хүн. Бид хагас зууны турш маш дотно найзууд байна. Иймээс л би энэ бүх хүмүүсийг мэднэ.
Миний бодлоор тайлбарлах гэж байгаа зүйл маань өчүүхэн зүйл биш гэдгийг л хэлмээр байна. Энэ бол үзэл суртал биш. Энэ бол миний нүдээрээ харсан бодит зүйл юм.
Энд би зөвхөн Украины хямрал төдийгүй 1999 оны Серби, Ирак, Сири зэрэг Ойрхи Дорнод дахь дайн, Африк, Судан, Сомали, Ливийн дайнуудыг дурдах болно. Миний хэлэх гэж байгаа зүйл таныг маш их гайхашруулж, магадгүй намайг буруушаах болно. Гэвч энэ дайнууд нь АНУ-ын өдөөсөн дайнууд юм. Энэ дайны хэнээтэй байдал 30 гаруй жил тасралтгүй үргэлжилж байна.
▪️ Ялангуяа 1990-1991 онуудад АНУ маань ЗХУ-ыг задлан унагасанаараа одоо ч дэлхийг захирч байж болох юм. АНУ нь бусдын үзэл бодол, давах ёсгүй улаан шугам, санаа зовоосон асуудал, аюулгүй байдлын үзэл баримтлал, олон улсын өмнө хүлээсэн үүрэг хариуцлага, НҮБ-ын тогтолцоог сонсох шаардлагагүй гэж үздэг болсон. Үүнийг илэн далангүй шууд хэлсэнд уучлаарай, гэхдээ би намайг эрүүл ухаанаар ойлгохыг та бүхнээс үнэхээр хүсч байна.
▪️Манай ҮАБЗ өмнө нь миний дэвшүүлсэн санааг хэрхэн хэлэлцсэн тухай саяхан би архиваас олж уншсан. АНУ ЗХУ-д санхүүгийн тогтворжилт, шинэчлэл хийхэд туслах ёстой гэж хэлэхэд тэд бүрмөсөн няцааж, намайг шоолж байсан. Харвардын хуучин хамт ажиллагсад маань бид (АНУ) зөвхөн сүйрлээс урьдчилан сэргийлэхийн тулд шаардлагатай зүйлийг л хийх болно гэж бичсэн санамж бичгүүдийг ч би мөн уншсан. Гэтэл дахиад гэж байхгүй. Туслах нь бидний ажил биш. Харин ч бидний эрх ашигт нийцэхгүй.
1991 онд ЗХУ задран унаснаар Америкийн иймэрхүү итгэл үнэмшил улам бүр газар авчээ. Дик Чейни, Пол Вулфовиц болон та нарын мэдэх бусад олон хүмүүс энэ бол АНУ-ын ертөнц байх болно гэж бодож байсан бөгөөд бид хүссэн бүхнээ хийх болно. Бид ЗХУ-ын үлдэгдлээс салах болно. Бид үлдсэн бүх холбоотнуудыг нь устгах болно. Ирак, Сири гэх мэт улсууд алга болно гэж үзсэн. Тэгээд ч бид энэ гадаад бодлогоо 33 жил үргэлжлүүлж байна. Европ энэ хугацаанд гадаад бодлогогүй байсан учраас үүнийхээ төлөө өндөр үнэ төлсөн. Ямар ч дуу хоолой, эв нэгдэл, тодорхой байдал, Европын ашиг сонирхол байсангүй, зөвхөн АНУ-ын бодлогод үнэнч байдал үзүүлэхийг номлосоор ирсэн.
Санал зөрөлдөөн гарч байсан үе бий, ялангуяа 2003 онд Иракийн дайны үеэр Франц, Герман НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөлийг тойрон гарах АНУ-ын шийдвэрийг дэмжихгүй гэж мэдэгдсэн нь маш ноцтой санал зөрөлдөөнтэй байсан гэж би бодож байна. Дашрамд хэлэхэд энэ дайныг Бенжамин Нетаньяху болон түүний Пентагон дахь нөхдүүд зохион байгуулсан. Энэ бол дайн байсан гэж би онцолж байна.
Энэ бол Израилийн төлөө хийсэн дайн байв. Пол Вулфовиц, Дуглас Файф нар Нетаньяхутай тохирч зохицуулсан дайн байв. Энэ бол Европт хамгийн сүүлчийн үгээ хэлэх боломж байв.
Тэр үед би Европийн удирдагчидтай ярилцахад тэд маш илэн далангүй байсан. Гайхалтай байсан.
▪️Үүний дараа Европ өөрийн үнэний дуу хоолойгоо бүрэн алдсан, ялангуяа 2008 онд. Тэгээд 1991 оноос хойш болсон үйл явдал 2008 оныг хүртэл үргэлжилсэн. Нэг туйлт ертөнц гэдэг нь НАТО-г Брюссельээс Владивосток хүртэл алхам алхамаар өргөжүүлнэ гэсэн үг. Ингэж АНУ шийдсэн юм. НАТО-гийн зүүн тийш тэлэх үйл явц дуусахгүй. Энэ бүхэн АНУ-ын нэг туйлт ертөнц байх болно.
Хэрэв та миний хүүхэд байхдаа тоглодог шиг Risk ( стратегийн хөлгөн тоглоом - RG note) тоглоомыг тоглосон бол АНУ-ын санаагаар хөлөгийн бүх нүдэнд тэдний ертөнц байх байсан. Мөн АНУ-ын цэргийн баазгүй ямар ч газар дайсагнасан бодлого тасралтгүй явагдаж байдаг.
▪️Төвийг сахих гэсэн ойлголт нь АНУ-ын улс төрийн толь бичигт бохир үг юм. Магадгүй хамгийн гомдмоор зүйл. Ядаж дайсан бол та дайсан гэдгийг бид мэднэ. Хэрэв та төвийг сахисан бол үймүүлэгч гэсэн үг. Энэ бол 1994 онд Ерөнхийлөгч Билл Клинтон НАТО-г зүүн тийш тэлэхийг батлах үед ч ийм санаа байсан бөгөөд энэ шийдвэрийг албан ёсоор баталсан.
▪️ 1991 оны 2-р сарын 7-нд Ханс-Дитрих Геншер, Жеймс Бейкер III нар Михаил Горбачевтай хэрхэн ярилцсаныг та нар санаж байгаа байх. Үүний дараа Геншер хэвлэлийн бага хурал хийж, НАТО-г зүүн зүгт шилжихгүй гэж тайлбарлав. Варшавын гэрээний задралыг бид ашиглахгүй. Энэ нь ердийн нөхцөлд ч биш, харин хууль эрх зүйн хүрээнд байсныг ойлгоорой. Энэ нь Германыг нэгтгэхтэй холбоотой сөргөлдөөнийг зогсоох түр тохиролцоо байв.
Ингэж тохирохдоо НАТО-г зүүн тийш нэг инч ч хөдөлгөхгүй гэж тохиролцсон. Үүнийг манай улсын тоо томшгүй олон баримт бичигт тодорхой заасан байдаг. Жорж Вашингтоны ИС-ийн ҮАБ-ын архиваас хайгаад үз л дээ, олон арван баримт бичгийг олно. “НАТО-гийн талаар Горбачев юу сонссон бэ?” гэсэн сайт хүртэл байдаг. Хараад үзээрэй. Учир нь тэдний АНУ-д энэ талаар хэлж ярьж байсан бүхэн үнэнээс хол худал зүйлс байсан юм. Гэвч энэ бүхэн архивт бүгдээрээ бүрэн тодорхой байгаа.
▪️Тиймээс 1994 онд НАТО-г зүүн тийш Украин хүртэл өргөжүүлэх шийдвэр гаргасан. Энэ бол зөвхөн Умард Атлантын цэргийн эвслийн удирдлагын төсөл биш. Энэ бол 30 гаруй жилийн өмнө эхлүүлсэн АНУ-ын засгийн газрын төсөл юм.
▪️ 1997 онд Збигнев Бжезински "Агуу шатрын хөлөг" номоо бичжээ. Уг номын агуулга нь зөвхөн Бжезинскийн бодол санаа төдий биш юм. Номонд бичигдсэн сэдвүүд цэвэр АНУ-ын санаа ЗГ хэрхэн ажилладаг талаараа олон нийтэд тайлбарласан, ЗГ-ын шийдвэрүүдийн мэдэгдэл байсан юм. Энэ номонд Европийн зүүн зүгийн тэлэлт, НАТО-гийн тэлэлт зэрэг үйл явдлуудыг нэгэн зэрэг нэгэн бодлогоор гэж тодорхойлсон. Европ болон НАТО зүүн тийш тэлэх үед Орос юу хийх тухай ч өгүүлсэн бүлэг бий.
Би Бжезинскийг биечлэн таньдаг, тэр ч надад их эелдэг ханддаг байсан. Би түүнтэй Польшийн талаар зөвлөлдсөн, харилцан надад маш их тусалсан, үнэхээр сайхан сэтгэлтэй, ухаалаг хүн байсан ч бүх зүйлийг буруу ойлгосон хүн.
▪️Бзежинский НАТО болон Европийг зүүн тийш тэлэхэд Орос яагаад нэгдэхээс өөр сонголтгүй болсныг дэлгэрэнгүй тайлбарлав. Мөн энэ тохиолдолд Орос яагаад ч Хятадтай хэзээ ч хамтран ажиллахгүй гэж үзэж байв. Энэ бол төсөөлшгүй зүйл!
Орос хэзээ ч Ирантай хамтран ажиллахгүй. Орост Европоос өөр хэн ч байхгүй. Тиймээс Европ зүүн тийш нүүхэд Орос энэ талаар юу ч хийж чадахгүй гэсэн үнэмшил.
Бид яагаад байнга тэмцэлддэг юм бэ? гэсэн асуулт урган гарч ирж байна уу? Учир нь Америкийн нэг онцлог бол бид хамтрагч, түншүүдийнхээ юу хийх гэж байгааг үргэлж мэддэг, үргэлж буруушаадаг. Бидний үргэлж буруу ойлголцдог нэг шалтгаан нь Америкийн стратегичдын ашигладаг тоглоомын онолд та нарыг нөгөө талтайгаа огт харьцдаггүй болгож тусгаарлах явдал. Та нар тэдний стратеги юу болохыг л мэднэ. Энэ бол гайхалтай, цаг хэснэсэ ажил мэт санагдана. Та нарт дипломат ёс хэрэггүй.
Ингээд энэ төсөл хэрэгжиж эхлээд 30 жил, магадгүй өчигдрийг хүртэл төрийн бодлогын залгамж халаатай байсан. Гучин жилийн төсөл шүү дээ. Украйн, Гүрж улсууд энэ төслийн гол түлхүүр байсан юм.
▪️ Яагаад? Учир нь Америк Британиас өвлөж суралцсан. Бид (АНУ) нэг төрлийн Британийн эзэнт гүрэн түүний залгамж халаа юм. 1853 онд Оросыг Хар тэнгист бүсэлж, Зүүн Газар дундын тэнгис рүү нэвтрэх эрхийг нь хасахаар шийдэж байжээ.
Одоо ч энэ нь 21-р зууны Америкийн төсөл юм. Украйн, Румын, Болгар, Турк, Гүрж улсуудаар Оросыг Хар тэнгист ганцаардуулж, олон улсын статусаас хөндийрүүлж, Хар тэнгисийг хааж, дэлхийн хүчирхэг гүрэн болох Оросыг үндсэндээ доройтуулж унагах санаа байв. Бжезинскийн номонд энэ талаар маш тодорхой хэлж өгч байгаа.
Энэ төслийн үндэс нь их алсаас түүхтэй. Би захиргааны бүх удирлдагуудаас зарим амьд үлдэгсдийн нэг. Би ерөнхийлөгч нар болон тэдний багийг мэддэг байсан. Билл Клинтон, Жорж Буш, Барак Обама, Дональд Трамп, Жо Байден гээд олон зүйл дээр тэд өөрчлөгдсөнгүй. Тэд алхам тутамдаа улам дордож, дордуулсаар байсантай нь ч холбоотой байх. Миний бодлоор Байден тэдний хамгийн адгийн муу нь байсан.
Магадгүй Байден сүүлийн хэдэн жил өөрийнхөөрөө байгаагүй болохоор ч тэр үү. Үүнийг би наргиан төдий биш цохож нухацтай хэлж байгааг анхаарна биз дээ.
▪️ Америкийн улс төрийн систем бол имижийн гадаад үзэмжийн систем юм. Энэ бол хөлсний хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдээр дамжуулан өдөр тутам залилан мэхлэх систем юм. Энэ бол PR систем юм. ❗️
Тэгэхээр бараг л ажиллаж байгаа, хоёр жил ажилласан шахуу, дахин нэр дэвших бодолтой байгаа ерөнхийлөгчтэй байж болно. Гэвч тэрээр тайзан дээр ганцаараа 90 минут зогсох ёстой байсан бөгөөд түүгээр л төгсдөг. Хэрэв энэ нь алдаа байгаагүй бол 16 цагаас хойш унтсан ч хамаагүй гүйсээр л байх байсан. Мөн энэ бол бодит байдал.
Тиймээс энэ төсөл 1990-ээд оноос хойш үргэлжилж байгаа бөгөөд 1999 онд Белградыг 78 хоног тасралтгүй бөмбөгдсөн нь улс орнуудыг хагалан бутаргах төслийн нэг хэсэг байсан юм.
Америк аливаа хил хязгаарыг өөрчлөхөөс бусад тохиолдолд хил халдашгүй. Энэ төсөлтэй холбоотой өөр нэг хэрэг Судан байлаа. Өмнөд Суданд болсон бослого. Өмнөд Суданыхан бослого гаргаснаас болж ийм зүйл болсон уу?
▪️ Эсвэл би та нарт ТТГ-ын (CIA) гарын авлагыг өгч болох бөгөөд ингэснээр та нар, ядаж насанд хүрэгчид шиг энэ нь юу болохыг ухаарах болно. Цэргийн үйл ажиллагаа нь өндөр өртөг үнэтэй байдаг. Тэдэнд тоног төхөөрөмж, сургалт, бааз, тагнуул, санхүү шаардлагатай. Энэ бүхэн томоохон гүрнүүдээс ирдэг бөгөөд орон нутгийн бослого хөдөлгөөнөөс хамаардаггүй.
Өмнөд Судан бол АНУ-ын төсөл байсан. Энэ бол ердөө нэг туйлт туйлшралын тоглоомын нэг хэсэг байсан.
▪️НАТО-гийн тэлэлт 1999 онд Унгар, Польш, Чех улс нэгдэн орсноор эхэлсэн гэдгийг та бүхэн мэдэж байгаа. Орос улс үүнд туйлын дургүй байв. Гэвч эдгээр улсууд Оросын хилээс хол хиллэдэг болохоор ОХУ эсэргүүцсэн боловч тэгсгээд үр дүнд хүрсэнгүй.
▪️Дараа нь Жорж Буш гарч ирэв. Есдүгээр сарын 11-ний үйл явдал болоход Ерөнхийлөгч В.Путин бүх талын тусламж дэмжлэгийг үзүүлэхээ амлаж байсан, дараахан нь 2001 оны 9-р сарын 20-нд АНУ таван жилийн дотор долоон дайн эхлүүлэхээр шийдвэр гаргасан. Та генерал Уэсли Кларкийн энэ тухай онлайнаар ярьж байгааг сонсож болно: 1999 онд тэрээр НАТО-гийн дээд командлагч байсан. Кларк 2001 оны 9-р сарын 20-нд Пентагон руу очиход эдгээр долоон дайны тухай өгүүлсэн баримт бичиг гардуулсан байна. Дашрамд хэлэхэд энэ дайнууд нь Бенжамин Нетаньяхугийн санаачилсан дайнууд байсан.
▪️ Дайны санаа нь ЗХУ-ын хуучин холбоотнуудаас, нөгөө талаар Хамас, Хезболлагийн дэмжигчдээс ангижрах явдал байв: Учир нь Нетаньяху Израйль гэж нэг улс байхыг хүссэн. Израилийн газар нутгийг бүхэлд нь хянаж, эсэргүүцсэн хэнийг ч бид түлхэн унагаах болно. Гэхдээ Яг бид биш, харин бидний найз АНУ. Өнөө өглөө хүртэл АНУ-ын бодлого ийм байсаар ирсэн. Энэ нь өөрчлөгдөх эсэхийг бид мэдэхгүй. Цорын ганц асуудал бол ирээдүйд АНУ Израилийн оронд Газын зурвасыг эзэмшиж магадгүй, гэхдээ энэ санаа нь дор хаяж 25 жилийн турш байсаар ирсэн зүйл.
Энэ нь үнэндээ Нетаньяху болон түүний нөлөөн дэхь Америкийн улс төрийн багийнхны 1996 онд хоёр төрийн шийдлийг зогсоохын тулд боловсруулсан "цэвэр завсарлага" хэмээх баримт бичигт буцаж очдог. Та мөн үүнийг интернетээс олж үзэж болно.
НАТО-гийн тэлэлтийн дараагийн үе шат нь 2004 онд болсон бөгөөд Балтийн гурван бүгд найрамдах улс, Румын, Болгар, Словени, Словак зэрэг долоон улсыг тус эвсэлд нэгтгэсэн явдал юм. Энэ үед Оросууд маш их аз жаргалгүй байв.
Энэхүү явдал нь Германыг нэгтгэснээр тогтоосон дэг журмыг бүрэн зөрчсөн явдал байв. Үндсэндээ уг үйл явц АНУ-ын нэг туйлт байдалд итгэдэг учраас үндсэн хууран мэхлэлт эсвэл урвалт байсан юм.
▪️ 2007 онд Мюнхений аюулгүй байдлын бага хурал дээр Ерөнхийлөгч Путин: “Хангалттай, одоо боль” гэж хэлж байсныг бүгд санаж байгаа. Мэдээжийн хэрэг, энэ нь 2008 онд АНУ нь Украин, Гүржийн нутаг дэвсгэрт НАТО-г өргөжүүлэхийг Европт тулгасан гэсэн үг юм. Энэ бол урт хугацааны төсөл юм.
▪️ Би 2008 оны 5-р сард Нью-Йоркт хотод Михаил Саакашвилигийн хэлсэн үгийг сонсож гарч ирээд энэ хүн галзуу юм байна гэж хэлсэн. Сарын дараа АНУ маань энэ залууд: "Бид Гүржийг аварч байна" гэж хэлснээс болж дайн эхлэв. Мөн Саакашвили Гадаад харилцааны зөвлөлийн хурал дээр индрийн өмнө зогсож байгаад, "Гүрж улс Европын төв" гэж хэлсэн. Гэхдээ энэ үг нь хэний ч мэдээжийн худлаа байсан, ноёд хатагтай нар аа! Энэ бол Европын төв биш юм.
Ингээд өрнөсөн дараачийн үйл явдлууд Гүржийн аюулгүй байдалд нэмэр болоогүй. Танай ЕХ-ны орлогч нар, цэрэг арми, Европын улс төрчдийн айчлалууд - энэ бүхэн Гүржийг сүйрүүлэхэээс өөр юу ч авчраагүй.
▪️ 2010 онд Виктор Янукович төвийг сахих үзэл баримтлалыг амласнаар сонгогдсоныг та бүхэн мэдэж байгаа. Орост Украины талаар ямар ч газар нутгийн ашиг сонирхол, төлөвлөгөө огт байгаагүй. Би мэднэ. Би энэ жилүүдэд тэнд байсан. Орос улс Севастополь дахь тэнгисийн цэргийн баазыг 2042 он хүртэл 25 жилийн хугацаатай түрээслэх тухай хэлэлцээр хийж байсан. Ингээд л болоо.
▪️ Крым, Донбассын тухай яриагүй. Путин Оросын эзэнт гүрнийг сэргээж байна гэсэн санаа бол хүүхдийн суртал ухуулга юм. Уучлаарай, гэхдээ л энэ бол хүүхдийн яриа. Орост ийм төлөвлөгөө байгаагүй.
АНУ Януковичийг түлхэн унагаах хэрэгтэй гэж шийдсэн юм. Үүнийг дэглэмийг өөрчлөх ажиллагаа гэж нэрлэдэг. АНУ олон оронд, тэр дундаа танай улсад (ЕХ-ны гишүүн орнууд) хэдэн зуу орчим ийм тусгай ажиллагаа явуулсан. Энэ бол ТТГ-ын (CIA) өдөр тутмын амьдралдаа хийдэг хийдэг зүйл юм. Үүнийг мэдээсэй гэж хүсч байна.
2-р хэсгийг дараахи холбоосоос үзнэ үү: https://www.facebook.com/Batuk.Batukhan/posts/3059917047511336
Дүрс бичлэгийг: https://www.facebook.com/share/v/1CW1kqiuo9/
Орчуулсан: EB Batuk
06/03/2025
