04/09/2026
Nasaan ang mga inapo ng Labintatlong Martir ng Gapan?
Ngayong ginugunita ang Unang Sigaw ng Nueva Ecija, hindi ba dapat nating itanong kung bakit tila kakaunti ang pagkilala ng Gapan mismo sa napakalaking ambag ng sarili nitong mga mamamayan sa Himagsikan?
Hindi lamang basta nakilahok ang Gapan.
Si Pantaleon Valmonte, capitan municipal ng Gapan, ay isa sa mga pangunahing pinuno ng pag-aaklas noong Setyembre 2, 1896, kasama si Mariano Llanera ng Cabiao. Mula sa Gapan at iba pang bayan ay nagtipon ang mga rebolusyonaryo patungong San Isidro, ang kabisera ng lalawigan. Ang pag-aaklas na ito ang tinatawag na Unang Sigaw ng Nueva Ecija at naging bahagi ng dahilan kung bakit kabilang ang Nueva Ecija sa walong sinag ng araw sa watawat ng Pilipinas.
At hindi doon nagtapos ang ambag ng Gapan.
Matapos ang pag-aaklas, maraming taga-Gapan ang inaresto at pinatay ng mga Espanyol. Sila ang kinilala bilang Labintatlong Martir ng Gapanโmga ordinaryong mamamayan at mga opisyal ng bayan na nagbayad ng kanilang buhay dahil sa kanilang pagkakasangkot sa kilusang rebolusyonaryo. Noong 1938, nagtayo ang mga taga-Gapan ng Inang Bayan bilang alaala sa kanila.
Kung gayon, bakit hindi mas malakas ang paggunita natin sa Gapan?
Bakit mas kilala natin ang Unang Sigaw bilang isang pangyayaring โnangyari sa Nueva Ecijaโ kaysa isang kasaysayang malaki ang naging ambag ng mismong mga Gapaneรฑo?
At higit sa lahatโ
Nasaan ang mga inapo ng Labintatlong Martir ng Gapan?
Nasaan ang kanilang mga kuwento, mga larawan, mga liham, mga bahay, mga alaala at mga salinlahi?
Baka panahon nang hanapin sila.
Hindi lamang upang ipagdiwang ang mga bayani, kundi upang muling buuin ang bahagi ng kasaysayan ng Gapan na unti-unting natatabunan ng mas malawak na salaysay ng Nueva Ecija.
Kung ang isang sinag ng araw sa ating watawat ay kumakatawan sa Nueva Ecija, dapat din nating alalahanin kung sinu-sino ang mga taong nagbigay-buhay sa sinag na iyon.
At marami sa kanila ay nagmula sa Gapan.
Parangalan natin ang labingtatlo!
Pantaleon Valmonte
Epifanio Ramos
Emilio Jacinto
Manuel del Corro
Leocadio Liwag
Severino Tiangco
Valentin Liwag
Ramon Tinawin
Saturnino Magno
Juanario Malgapo
Honorio Malgapo
Faustino delos Reyes
Quintin Tinio