23/03/2023
"بھگت سنگھ حیاتی تے فکر"
1907 وچ اوس ویلے دے لائلپور تے اج دے فیصل آباد توں "پگڑی سنبھال جٹا" لہر شروع ہوئی جیس بعد وچ اک موومنٹ دی شکل وچ نہ صرف پنجاب بلکہ پورے ہندوستان اپنے کلاوے وچ لئے لیا. گورا مارچ 1907 وچ 3 ایکٹ لے کے آیا پہلا دی دوآب باری ایکٹ دوجا پنجاب لینڈ کلونیزیشن ایکٹ تے تیجا پنجاب لینڈ الائینیشن سی جیہڑے کسانوں نوں منظور نہیں سن. پہلی واج لائلپور توں آئی جس دی اگوائی سردار اجیت سنگھ کر رئے سن جیہڑے بھگت سنگھ دے چاچا سن. ایسے سال ای بھگت سنگھ دا جمن کِشن سنگھ سندھو دے گھر وچ ہوندا اے. ایہ پورا گھرانہ انقلابی سی تے غدر پارٹی راہیں اپنی دھرتی نوں گورے سامراج توں بچانا چاہندا سی. بھگت سنگھ دے چاچا اجیت سنگھ تے اوس ویلے 22 مقدمے سن. اجیت سنگھ ایہناں مقدمیاں توں تنگ آ کے ایران نس گیا سی.
بھگت وی نکے ہوندیاں کھیتاں وچ اسلحہ اس لئی اُگاون دے سفنے ویکھدا سی تاں جے بدمعاش سامراج نوں اوہناں دی آواز وچ جواب دے کے ایتھوں نسایا جاوے پر اک ویلے اوس اپنا لیڈر گاندھی نوں وی منیا.
13 سالاں دی عمر وچ ای گاندھی دی چلائی نان کاپریشن موومنٹ دے تحت اوس سرکاری کتاباں نوں اگ لائی.
ایہناں دناں وچ ای بھگت لائلپور نوں چھڈ کے نیشنل کالج لہور داخلہ لیا جتھے اوس نوں رج کے دنیا بھر دا انقلابی لٹریچر پڑھن دا موقع ملیا.
13 اپریل 1919 جلیانوالا دا وساکھی دا دیہاڑا جتھے اس خطے دی سوچ نوں بدل دیندا اے اوتھے بھگت نوں وی پوری طاقت نال اسلحہ چُکن تے مجبور کر دیندا اے. اس دیہاڑے امرتسر جلیانوالا باغ وچ جنرل ڈائر نیں معصوم پنجابیاں تے گولی چلاون دا حکم دتا جس ظلم دے کارن 1000 توں ودھ لوک موقعے تے مار دتے گئے. اجے ایہ زخم اُنج ای سن کہ ننکانہ صاحب وچ 21 فروری 2021 نوں گوردوارہ جنم استھان دے اندر گورے 300 توں ودھ سکھ مروا دتا.
چوری چورا دے واقعے دے بعد گاندھی نیں "نان کاپریشن موومنٹ دے ختم کرن دا اعلان کر دتا جس نوں بھگت سنگھ تے باقی کئی جواناں منن توں انکار کر دتا. بھگت سنگھ سمیت کئی جوان
Young Revolutionary Movement
نال رل گئے. 1926 وچ بھگت سنگھ تے اوہدے ساتھیاں "نوجوان بھارت سبھا" دی بنیاد رکھی جو بعد وچ "ہندوستان سوشلسٹ ایسوسی ایشن" دے ناں نال مشہور ہوئی جس وچ چندر شیکھر آزاد, رام پرساد بسمل تے اشفاق اللہ خاں جئے کئی انقلابی شامل سن.
30 اکتوبر 1928 نوں سائمن کمیشن دے خلاف لہور وچ وڈا احتجاج ہویا جس دی اگوائی لالہ لاجپت رائے ہوراں کیتی. احتجاجیاں تے پُلس لاٹھی چارج کر دتا. جس دے کارن لالہ لاجپت رائے پھٹڑ ہو کے تن ہفتیاں بعد مر گئے.
لالہ لاجپت رائے دی موت دا بدلہ لین واسطے بھگت سنگھ نیں سکھدیو تے راج گورو نال رل کے سپریڈنٹ پولیس جیمز سکاٹ نوں مارن دا فیصلہ کیتا پر غلطی نال دوجے پولیس آفیسر جوہن ساونڈرز نوں شوٹ کر دتا. اس واقعے دے بعد بھگت سنگھ نیں داڑھی تے وال کٹائے اود کلکتہ چلا گیا.
8 اپریل 1929 نوں بھگت سنگھ نیں اپنے اک ساتھی نال رل کے اوس ویلے اسمبلی وچ دھماکہ کر دتا جیس ویلے سپیکر ٹریڈ بل تے پبلک سیفٹی بل دے نتیجے دا اعلان کرن لگا سی. یاد راہوے کہ اسمبلی اندر بم پھاڑنا بندے مارن لئی نہیں سی سگوں ایہ دسنا سی کہ سانوں سامراج دی اجیہی کوئی پکھنڈ بازی قبول نہیں. ایتھوں ای بھگت سنگھ نوں گرفتار کر لیا گیا.
10 جولائی 1929 نوں "لاہور کانسپریسی کیس اینڈ ٹرائل" دا فیصلہ ہویا. بھگت سنگھ نوں میانوالی جیل قید کرا دتا گیا جتھے بُرے انسانی روئیاں تے جیل عملے دی بدمعاشی دے خلاف بھگت سنگھ نیں بھُکھ ہڑتال کر دتی. 25 دناں بعد بھگت نوں سینٹرل جیل لہور گھلا دتا گیا جتھے اوس اپنے ساتھیاں نال 116 دن دی بھُکھ ہڑتال کیتی جو سانوں ایہ دسدی اے کہ سچا انقلابی ہر تھاں تے سامراج دے خلاف جدوجہد کردا راہوے گا بھاویں اوہ تھاں جیل ای کیوں نہ ہووے. جیل وچ گورے ولوں بھگت تے اوہدے ساتھیاں تے ظلم کرایا گیا. اس ظلم اور تشدد تے اوس ویلے دے جج آغا حیدر ہوراں اتراض کیتا..
23 مارچ 1931 نوں سرکار دے مِتھے ویلے توں 12 گھنٹے پہلے ای بھگت سنگھ, سکھدیو تے راج گرو نوں لہور دی سینٹرل جیل وچ پھاہے لا دتا گیا.
سامراج مردہ باد انقلاب زندہ باد دا نعرہ مارن والا اپنی جان دی قربانی دے کے ایہ دس گیا
"سیوا دیس دی کرنی بہوں اوکھی
گلاں کرنیاں ڈھیر سکھالیاں نیں
جنہاں دیس سیوا وچ پیر رکھیا
اونہاں لکھ مصیبتاں جالیاں نیں"
(لکھت؛ احمد رضا پنجابی)
