23/05/2026
15 maja 2026 roku Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków wszczął postępowanie administracyjne dotyczące wpisu mozaiki w Kowarach do rejestru zabytków ruchomych. Ten krok zapewnia unikatowej na skalę kraju kompozycji autorstwa Stanisławy Lewkowicz najwyższą możliwą ochronę. W ostateczności daje też możliwość przeniesienia mozaiki w bezpieczny sposób w inne miejsce.
Na mocy art. 10a ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, od dnia wszczęcia postępowania dotyczącego wpisu do dnia, aż decyzja w tej sprawie stanie się ostateczna, przy zabytku, którego dotyczy postępowanie, zabrania się prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych i podejmowania innych działań, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku. Przypomnijmy, że w środę 20 maja, na zlecenie właściciela, mozaikę próbowano zdewastować. Te próby zostały udaremnione dzięki interwencji mieszkańców.
Zgodnie z art. 108 ust. 1 i 2 ww. ustawy:
Kto niszczy lub uszkadza zabytek, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
Należy zwrócić uwagę, że w literaturze dotyczącej prawnokarnych aspektów ochrony zabytków podstawowe znaczenie ma nie tyle sam wpis do rejestru zabytków, co cechy danego obiektu, które pozwalają go uznać za zabytek w sensie materialnym, a nie tylko formalnym. Zgodnie z art. 3 pkt 1 ww. ustawy zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Nie ulega wątpliwości, że kowarska mozaika jest wytworem minionej epoki oraz posiada walory artystyczne unikatowe w skali kraju, o czym wspominaliśmy już na tym profilu.
Dla przyjęcia odpowiedzialności za przestępstwo niszczenia lub uszkadzania zabytku nie jest zatem wymagane, by zniszczony lub uszkodzony obiekt był zabytkiem wpisanym do rejestru zabytków, uznanym za pomnik historii ani nawet ujętym w wojewódzkiej lub gminnej ewidencji itp. Przestępstwo to może być popełnione zarówno przez uszkadzanie, jak i zaniechanie, czyli niedopełnianie obowiązków opieki nad obiektem. Więcej rozważań na ten temat można przeczytać w publikacji dr Anny Jaskuły „Postępowania przygotowawcze w sprawach o przestępstwa zniszczenia lub uszkodzenia zabytku”, kwartalnik „Cenne, Bezcenne, Utracone” nr 1(104)–2(105)/2024.
fot. Aleksander Jarosz (stan z 21.05.2026)
