03/09/2026
ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၼိမ်ႇၸ် လႄႈ ၶႄႇလၢဝ်းၼိင်း ၽႂ်လီလိူဝ်? S N T ၸဝ်ႈၼႃးတႆး
ႁိူဝ်းတၢင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်မဵတ်ႇမၢႆ ဢၼ်သုင်သုတ်း ဢၼ်ၼႄပၼ် ဢဵၼ်ႁႅင်းတပ်ႉၼမ်ႉ လႄႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ပၢႆးၸၢင်ႊ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢၼ်႞ယဝ်ႉ။ ပၢင်သဝ်းသိုၵ်း ဢၼ်ၶၢႆႉၵႂႃႇမႃးၼိူဝ်ပၢင်ႇလၢႆႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈဝႃႈပဵၼ်ဝဵင်းလူင်။ၼႂ်းပၢင်တိုၵ်း ဢဵၼ်ႁႅင်းတပ်ႉၼမ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ဢၼ်တႅၵ်ႈၼိူင်းၵၼ်ယူႇတႃႇသေႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႁိူဝ်းမိၼ် ၸၼ်ႉ Nimitz ဢၼ်ပဵၼ် ႁိူဝ်းမိၼ် ၸၼ်ႉသုင် ၶွင်တပ်ႉၼမ်ႉ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ႁိူဝ်းတၢင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မိူင်းၶႄႇ ဢၼ်ပဵၼ် ႁိူဝ်းမိၼ် Liaoning ၊ ပေႃးမႃးတႅၵ်ႈၵၼ်တူၺ်း သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ၽႂ်လီလိူဝ်၊ မႃးတူၺ်းငၢႆႈငၢႆႈဝႃႈ မၼ်းပိူင်ႈၵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်။ပိုၼ်းလႄႈငဝ်ႈႁၢၵ်ႈမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ (Nimitz) - ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ၸၼ်ႉ Nimitz ၼႆႉ ပဵၼ်ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ဢၼ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၶူင်သၢင်ႈဢွၵ်ႇမႃး ႁင်းၶေႃ တႄႇဢဝ်တီႈငဝ်ႈမၼ်း တႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢႃႇၼႃႇသိုၵ်း ၸွတ်ႇတူဝ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပီႊ 1970 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိူဝ်းႁိူဝ်းတၢင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး တင်းမူတ်း မီး 10 လမ်းသေ ပဵၼ်ႁိူဝ်းတၢင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်ဢွင်ႇမၢၼ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းပိုၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။မိူင်းၶႄႇ (လႅဝ်းၼိင်း) - ဝဵင်းလႅဝ်းၼိင်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ၶႄႇၵေႃႇသၢင်ႈမႃး လုၵ်ႉတီႈငဝ်ႈမၼ်း။ ပဵၼ်ႁိူဝ်းၵဝ်ႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ Varyag ဢၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် သူဝ်ႇဝီႇယႅတ်ႉ (ရတ်ႉသျႃး) ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီႊ 1998 ၼၼ်ႉ ၶႄႇသိုဝ်ႉဢဝ် ႁူင်းလဵၼ်ႈၵဵမ်း ဢၼ်လႆၼိူဝ်ၼမ်ႉ တီႈမိူင်းယူးရူပ်ႉ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တင်းၼမ်မိူဝ်ႈပီႊ 2012 ၼၼ်ႉ လႆႈမႄးၵုမ်းလုမ်းလႃး ႁႂ်ႈပဵၼ်ႁိူဝ်းတၢင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် တပ်ႉၼမ်ႉၶႄႇ ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႆယဝ်ႉ။တၢင်းယႂ်ႇလႄႈ လွၵ်းပိူင်ႁႅင်းတီႈၼႆႈ လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈမၼ်း ယႂ်ႇၼႃႇ။ၼိမ်ႇၸ် – မၼ်းပဵၼ် ၶိူင်ႈတေႃႉသူင်ႇ ဢၼ်ယႂ်ႇလူင်တႄႉတႄႉ။ မီးၼိုင်ႈသႅၼ်တၼ်ႇလိူဝ်၊ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသေပိူၼ်ႈတႄႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼိဝ်ႇၵလီးယႃး သွင်ဢၼ်။ ယွၼ်ႉၼၼ် ဢမ်ႇလူဝ်ႇသႂ်ႇၼမ်ႉမၼ်းမၼ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ဢၼ်လီဢၢမ်း ဢၼ်ၸၢင်ႈယူႇၼႂ်းပၢင်ႇလၢႆႇ ႁိမ်း 20 ပီ။လႅဝ်းၼိင်း - မၼ်းၼၢင်း မီးမွၵ်ႈ 60,000 တၢၼ်ႇၵူၺ်း။ တႅၼ်းတီႈ ႁႅင်းၼိဝ်ႇၵလီးယႃးၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢၢႆႊထၢတ်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼမ်ႉမၼ်း ဢၼ်ငၢႆႈငၢႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် သင်ဝႃႈ တေၵႂႃႇတၢင်းၵႆၼႆ လူဝ်ႇလႆႈမီးႁိူဝ်းၵမ်ႉၸွႆႈ ႁိမ်းႁွမ်း တႃႇတေသႂ်ႇၼမ်ႉမၼ်း တႃႇသေႇ။လွၵ်းလၢႆးၶိုၼ်ႈႁိူဝ်းမိၼ်ႁိူဝ်းတၢင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်ဢသၢၵ်ႈႁိူဝ်းမိၼ်ၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈပွႆႇႁိူဝ်းမိၼ် ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်လူမ်း ဝႆးဝႆး လႄႈ မီးၽွၼ်းလီၸိူင်ႉႁိုဝ်။လွၵ်းလၢႆး ၵႅတ်ႉသ် (Nimitz) - ၼိမ်ႇၸ်ၼႆႉ မီးၵႅတ်ႉသ် ဢၢႆႊထၢတ်ႈ 4 ဢၼ်။ မၼ်းဢဝ်ႁိူဝ်းမိၼ် ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းလူမ်း ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း သွင်သီႇၸူဝ်ႈမူင်း မိူၼ်ၼင်ႇ ယိုဝ်းၵၢင်ႇ။ ၸင်ႇဝႃႈ ႁိူဝ်းမိၼ်တိုၵ်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ မီးၼမ်ႉမၼ်းတဵမ်ထူၼ်ႈ ငၢႆႈငၢႆႈ ၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ လႄႈ မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈမိၼ်လႆႈ။Ski-jump system (လျႅဝ်းၼိင်း) - ပေႃးတူၺ်းၽၢႆႇၼႃႈဝဵင်းလႅဝ်းၼိင်းၼႆ တေလႆႈႁၼ်ဝႃႈ မၼ်းၶိုၼ်ႈမႃး မိူၼ်ၼင်ႇ လွႆသၵီး ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႆႉႁွင်ႉဝႃႈ Ski-jump ၼႆယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇမီးၶိူင်ႈပွႆႇႁိူဝ်းမိၼ်လႄႈ ႁိူဝ်းမိၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်ႈၵႂႃႇၸွမ်း တၢင်းဝႆးဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇမၼ်း ႁင်းမၼ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ် ႁိူဝ်းမိၼ်တိုၵ်းၶႄႇ J-15 ၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေၶိုၼ်ႈလႆႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလူဝ်ႇယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၼမ်ၼမ်သေဢမ်ႇၵႃး ဢမ်ႇပၼ်သႂ်ႇၼမ်ႉမၼ်းၼမ်ၼမ်။လွင်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉတိုၵ်းတေႃး ယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ တင်းၼမ်။ၼမ်ႉၼၵ်းတေႃႉသူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်လႄႈ မဵဝ်းမၼ်းပေႃးမႃးတႅၵ်ႈတူၺ်း ႁူဝ်ၼပ်ႉ လႄႈ မဵဝ်းႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်တေႃႉသူင်ႇလႆႈ ၼိူဝ်ႁိူဝ်းမိၼ်ၼၼ်ႉၸိုင် လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈမၼ်း တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ။ၼမ်ႉၵတ်ႉ - ႁိူဝ်းမိၼ် USS Nimitz ၼႆႉ တေႃႉသူင်ႇလႆႈ ႁိူဝ်းမိၼ်တိုၵ်း လႄႈ ႁိူဝ်းမိၼ် ႁေႊလီႊၶူဝ်ႊပိူဝ်ႊ တင်းမူတ်း 60 တေႃႇ 90 လမ်း။ လၢဝ်းၼိင်း မိူင်းၶႄႇယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢွင်ႈတီႈမၼ်း ဢေႇလႄႈ တေႃႉသူင်ႇလႆႈ ႁိူဝ်းမိၼ် 40 လမ်းပၢႆၵွႆး။မဵဝ်းႁိူဝ်းမိၼ်တိုၵ်း - ႁိူဝ်းမိၼ် Nimitz ၼႆႉ မီးႁိူဝ်းမိၼ် F/A-18 Super Hornets ၸၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ လႄႈ ႁိူဝ်းမိၼ်တိုၵ်း ဢၼ်လပ်ႉလွင်း F-35C ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃး ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိူဝ်းမိၼ်တိုၵ်း J-15 (Flying Shark) ၶွင်မိူင်းၶႄႇၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်း ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼိူဝ် လၢဝ်းၼိင်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ တပ်ႉၼမ်ႉၶႄႇ တေႃႇဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼင်ႇႁိုဝ် တေၶႄႉၶဵင်ႇလႆႈၼၼ်ႉ ႁိူဝ်းမိၼ်မႂ်ႇ J-35 ဢၼ်လပ်ႉလွင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉၸၢမ်းတူၺ်း ႁၢဝ်ႈႁႅင်းယူႇ။လွၵ်းလၢႆးပၼ်ၾၢင်ႉလူမ်း - လွၵ်းလၢႆးရေႇတႃႇၼႆႉ လမ်ႇလွင်ႈတႄႉတႄႉ တႃႇတေႁူႉၽူႈၶဵၼ်ဢွၼ်တၢင်း။ ႁိူဝ်းမိၼ် Nimitz ၼႆႉ ၸၢင်ႈမိၼ်လႆႈ ႁိူဝ်းမိၼ်လူင် ဢၼ်ပႃး ရေႇတႃႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ႁိူဝ်းမိၼ် E-2 Hawkeye ဢၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇၼၼ်ႉ ငၢႆႈငၢႆႈလူမ်လူမ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွၵ်းလၢႆး ရမ်ႇပႃႇ မိူင်းလၢဝ်းၼိင်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႊပွႆႇ ႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်ၼၵ်းၼႃၸိူင်ႉၼႆလႄႈ ပိူင်လူင်မၼ်း လႆႈပိုင်ႈဢိင် ႁိူဝ်းမိၼ် ႁေႊလီႊၶူဝ်ႊပိူဝ်ႊ ၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။တပ်ႉသိုၵ်းတူဝ်ထူပ်းလႄႈ ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းယၢမ်းလဵဝ်ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ၸၼ်ႉ Nimitz ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၼႂ်းပၢင်တိုၵ်း ၵူဝ်ႇလမ်ႇ၊ ဢီႇရၢၵ်ႉ ၶဝ်မီးတၢင်းယၢမ်ႈ တိုၵ်းတေႃး ဢႃႇၾၵၢၼ်ႇၼိတ်ႉသတၢၼ်ႇ လႄႈ ပၢင်တိုၵ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း မႃးလၢႆသိပ်းပီႊ။လႅဝ်းၼိင်းၼႆႉ ပႆႇမီးတူဝ်ထူပ်းၵၢၼ်တိုၵ်းတေႉတေႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး Liaoning ၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်း ၸႂ်ႉတိုဝ်း ပဵၼ်ႁိူဝ်းၽိုၵ်းၽွၼ်ႉ ၼႆသေတႃႉ မိူဝ်ႈလဵဝ် မီးဝႆႉ ၼႂ်းပၢင်ႇလၢႆႇ ပႃႇသီႇၾိၵ်ႉ ပွတ်းတူၵ်းၼင်ႇႁိုဝ် တေၼႄလႆႈ ဢဵၼ်ႁႅင်း တပ်ႉၼမ်ႉၶႄႇၼၼ်ႉ လႆႈဢွၼ်ႁူဝ် ၸုမ်းသိုၵ်း ဢၼ်မီးႁိမ်းၵုၼ်ၵူဝ်ႇမႅၼ်ႇၼၼ်ႉသေ ယၢမ်းလဵဝ် လႆႈႁဵတ်းၵၢၼ် လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵၢၼ်သိုၵ်း ဢၼ်တေႉတေႉၼၼ်ႉ တဵမ်ထူၼ်ႈယူႇ။သင်ဝႃႈ ၶႂ်ႈတွပ်ႇၵမ်းသိုဝ်ႈဝႃႈ ၽႂ်ၶႅၼ်ႇလိူဝ်ၼႆၸိုင် ၼိမ်ႇၸီႇ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးၸၢင်ႊ၊ၵူၺ်းၵႃႈ တႃႇၶႄႇတႄႉ လႅဝ်းၼိင်းၼႆႉ ပဵၼ်တႃႇဢမေႇရိၵၢၼ်ႇဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ႁဵတ်းတႃႇတိုၵ်းၵမ်းလဵဝ် ၵူၺ်းၵႃႈ ပဵၼ်ၶၵ်ႉတွၼ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်လူဝ်ႇႁဵတ်း ၼႂ်းပိုၼ်းတပ်ႉၼမ်ႉၶဝ်။ ၼႂ်းပၢၼ်သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ဢဝ်ႁိူဝ်းမိၼ် ၼိမ်ႇၸီႇ ဢၼ်ၵဝ်ႇၵႄႇၼၼ်ႉ မႃးတႅၼ်းတၢင် ႁိူဝ်းမိၼ် ၸၼ်ႉၾူတ်ႉ ဢၼ်ၶိုတ်းၵၢပ်ႈလိူဝ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ မိူင်းၶႄႇၵေႃႈ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း တူဝ်ထူပ်း ဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ လၢဝ်းၼိင်း၊ လွၵ်းလၢႆးပွႆႇၾႆးၾႃႉ ဢၼ်ၶိုတ်းၵၢပ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇႁိူဝ်းတၢင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ၽူႇၸိၼ်ႇ ပၢၼ်မႂ်ႇ ဢၼ်ပႃး (EMALS) ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃး ဝႆးဝႆးလႄႈ မိူဝ်းၼႃႈမႃး လွင်ႈၶေႉၶဵင်ႇ ၼႂ်းၵႄႈ ႁိူဝ်းမိၼ်လူင် ၼႂ်းပၢင်ႇလၢႆႇၼၼ်ႉ တေႁၢဝ်ႈႁႅင်းမႃး ၼႆၼၼ်ႉ တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈယူႇ။
