13/10/2021
ชื่ออื่นๆ : บัวเงิน, ว่านนกคุ้ม, ว่านนางล้อม
ชี่อวิทยาศาสตร์ : Brisbane lily (Eurycles amboinensis)
ชื่อวงศ์ : AMARYLLIDACEAE
ถิ่นกำเนิด เอเซียตะวันออกเฉียงใต้ และทางเหนือของออสเตรเลีย มีการกระจายพันธุ์ในป่าโปรงของไทยด้วย แถบอุทัยธานีและนครสวรรค์
ลักษณะทั่วไป เป็นไม้หัว มีระยะฟักตัวในช่วงฤดูหนาว ราวเดือนธันวาคม - มกราคม หลังจากนั้นจะแทงช่อดอกขึ้นเหนือดิน ในช่วงปลายฤดูหนาว ต้นฤดูร้อน เดือน กุมภาพันธ์ - เมษายน ชอบความชื้น แต่ไม่ชอบน้ำขังเฉอะแฉะ เพราะอาจทำให้หัวใต้ดินเน่าได้ง่าย จึงเหมาะสำหรับดินร่วนซุย และชอบแสงรำไร หากแดดจัดจ้าเกินไปขอบใบจะไหม้ดำ
ใบ ใบอ่อนจะมีสีเขียวสดใส ม้วนตัวขึ้นมาจากดิน แล้วค่อยๆ คลี่ใบ ใบจะค่อนข้างกลม ปลายแหลม หยักเข้าตรงโคน ใบคล้ายรูปหัวใจ ขนาดกว้าง 20-25 เซนติเมตร ยาว 15-20 เซนติเมตร เส้นใบขึ้นริ้วเป็นคลื่นขนานกันจากโคนถึงปลายใบ ใบแก่สีเขียวเป็นมัน ก้านใบยาว ประมาณ 30-45 เซนติเมตร
ดอก ผลิดอกออกเป็นช่อ ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางช่อ 10-15 เซนติเมตร หนึ่งช่อมีประมาณ 15-22 ดอก ดอกมีกลีบแคบ ปลายแหลม มี 6 กลีบ เส้นผ่าศูนย์กลางดอกประมาณ 3-5 เซนติเมตร ก้านเกสรตัวเมียยาว 2-3 เซนติเมตร อยู่กลางดอก และจะล้อมด้วยเกสรตัวผู้ ซึ่งมีสีเหลือง 6 อัน
การขยายพันธุ์ โดยการแยกหัว
นางคุ้ม คุ้มใจเจ้า อย่าหมองเศร้าอยู่เดียวดาย
คืนวันผันเปลี่ยนไป มิเท่าไรให้ดับขันธ์
นางคุ้ม คุ้มใจน้อง คอยปกป้องน้องสุขสันต์
ทุกข์ภัยมลายพลัน เย็นแสงจันทร์ทุกค่ำคืน
นางคุ้ม คุ้มใจนวล ชิดเชยชวนมิ่งขวัญยืน
เรือนชานสราญรื่น ให้ชุ่มชื่นตื่นฤทัย
นางคุ้ม คุ้มใจรัก มั่นคงรักมิเสื่อมคลาย
อยู่ใกล้ ไกลมิวาย ไม่ห่างหาย มิลืมเลือน
ว่านนางคุ้ม ช่วยคุ้มครองบ้านให้ปลอดภัยจากไฟไหม้และโจรผู้ร้าย
ว่านนางคุ้ม
ลักษณะ
ลักษณะ ใบทรงกลมใหญ่หนามีลายเส้นตามแนวเป็นริ้วสวยงาม ก้านใบยาวตรงแข็งแรง มีหัวที่อยู่ใต้ดินขนาดใหญ่ หัวคล้ายหัวหอมใหญ ่แตกต้นอ่อนออกต้านข้าง หัวขนาดเล็กจะยังไม่มีดอก หัวจะต้องใหญ่เต็มที่แล้วจึงจะมีดอก 1 ปีจะมีดอกให้ได้ชมแค่ครั้งเดียวเท่านั้น คือช่วงหน้าฝนเท่านั้น โดยปกติหลังจากที่ได้เห็นดอกในปีแรก ก็จะได้เห็นดอกทุกๆ ปี ที่ต้นเดิมทุกครั้งไป ดอกมีสีขาว เกสรสีเหลือง มีกลิ่นหอม มีกลีบ 6 กลีบ
สรรพคุณ
สรรพคุณเป็นกลุ่มว่านแนวป้องกันภัย ที่ให้คุณทางด้านคุ้มครองป้องกันไฟ และคุ้มครองบ้านให้ปลอดภัยจากโจรผู้ร้าย ถ้าปลูกได้ตามหลักวิธีปลูกที่ถูกต้องตามตำรา จะคุ้มครองบ้านได้อย่างดีมาก และจะได้เห็นดอกเค้าทุกๆปี ว่านนางคุ้มจะมีคนเรียกเพิ่มขึ้นมาอีกชื่อว่าว่านผู้เฒ่าเฝ้าบ้าน ในสมัยก่อนมีเรื่องเล่ากันว่า โจรจะเข้าบ้านไปขโมยของในบ้าน ก็ได้เห็นมีคนแก่อยู่ในบ้านเดินไปมา เมื่อโจรเห็นมีคนอยู่ก็เลยไม่ได้เข้าไป เป็นความเชื่อกันมาแต่โบราณว่า น่าจะเป็นผลมาจาก ว่านนางคุ้ม ได้แสดงฤิทธิ์ให้โจรได้เห็น เพื่อคุ้มครองบ้านของเจ้าของว่านที่ปลูกไว้ ก่อนออกจากบ้านให้ใช้มือแตะไปที่กระถาง ว่านนางคุ้ม 3ครั้ง แล้วให้นึกในใจหรือจะพูดออกเสียงก็ได้ ใ้ห้บอกกันท่านว่าเราจะไปไหนกี่วัน ให้ท่านช่วยรักษาบ้านให้ปลอดภัยจากไฟและโจรผู้ร้าย เหมือนมีเกราะเพชรคุ้มครองอย่างดี สมควรที่ทุกๆ บ้านจะต้องหามาปลูกไว้ประจำบ้าน
วิธีปลูก
ขยายพันธุ์ได้ทางต้นที่แตกกอ ออกเป็นห้ว ให้แยกหัวเอามาปลูก เป็นว่านที่ไม่ชอบแฉะ ใช้ดินสะอาดอย่าให้ดินที่แน่นจนเกินไป ตามตำราให้ใช้ดินสะอาดที่ปราศจากมลทิน ดินกลางทุ่งกลางแจ้ง ที่ตากแดดนานๆ ถ้าไม่มีก็ให้ใช้ดินคั่วไฟเอา ใช้ปุ๋ยใบไม้ผุๆเก่าๆ ให้ระบายน้ำดีๆ ดินใส่อย่าแน่นผสมทรายลงไปด้วย เค้าก็จะเจริญงอกงามดี ผู้เขียนตอนช่วงที่เป็นวันรุ่นจะใช้ดินลงไปคั่วในกะทะ แล้วปล่อยให้เย็นผ่านน้ำค้างหนึ่งคืนเมื่อต้นเค้าโตเต็มที่ใบจะใหญ่ก้านจะยาวมากซ้อนกันหลาย ๆใบ เป็นทีรู้กันว่าปีหน้าได้เห็นดอกแนนอน ต้นว่านนางคุ้มเป็นว่านที่จะต้องทิ้งใบเหลือแต่ัหัวใหญ่ๆ อยู่ในดิน จะทิ้งใบหลังจากหมดฝนแล้ว ถ้าไม่กู้ว่านเก็บจะปล่อยเอาไว้ก็ได้ แต่ไม่ต้องรดน้ำจนกว่าจะถึงฤดูฝน เมื่อถึงฤดูฝนแล้วจึงจะรดน้ำตามปกติ และก็ได้เห็นดอกเค้าทุกปี ถ้าใครที่ปลูกแล้วไม่ได้เห็นดอก ให้แก้ที่ระบบดินมีปัญหาเชื้อราและพวกสัตว์เล็กๆ ที่อยู่ในดินรบกวนระบบราก ทำให้รากกุด หัวจากที่ใหญ่จะเริ่มมีขนาดเล็กลง ใบที่เคยใหญ่่ๆในปีก่อนปีนี้เล็กลงไป ตามหลักแล้วยิ่งปลูกไว้นานหัวจะมีขนาดใหญ่ขึ้น และใบก็ต้องใหญ่ขึ้นกว่าทุกปีจนโตสุดเต็มที่ของเค้า คาถารดน้ำ ใช้ "นะโมพุทธายะ" 3จบ ให้ปลูกข้างขึ้นเดือน6 ควรปลูกวันอังคาร หรือ จะใช้ตามตารางวันปลูก โบราณ ด้านล่างก็ได้ หลีกเลี่ยงวันที่เป็นกาละกีณี
