13/12/2023
GÜNLÜK/ Kaparo
(14.12.2023- Perşembe)
Bir kardeşimiz soruyor: “Ticarette kaparo para alım var mı? Diyelim ki ben bir sipariş verdim. Mal sahibi benden kaparo istedi. İstediği kaparoyu verdim. İki gün sonra ben vaz geçtim. Mal sahibi bana vermiş olduğum parayı geri ermedi. Bu konuda düşüncelerin nedir?”
İslam açısından olaya bakarsak, kaparo sözleşmesi yapılmasını, bir ön bedel verilmesini engelleyen bir ayet yok. Her toplum kendine göre ticaret usulleri geliştirmiştir. İçinde yaşadığımız toplumda kendine göre ticari kurallar gerçekleştirdi. Bu kurallardan biri kaparodur.
Kaparo alıcıyı ve satıcıyı koruyan bedele dayalı bir sözleşme bedelidir.
Kaparo alan satıcı veya hizmet sağlayacak olan kişi, ön çalışmalar yapar, masraf yapar, riske girer. Bunun nedeni kazanmaktır. Ancak alıcı vazgeçerse ne olacak? Sorun burada!
Ali Bey Veli Beye ben senden şu kadar mal almak istiyorum dedi. Ya da ben senden şu hizmeti almak istiyorum dedi. Veli Bey, bunun hazırlıklarını yaptı. Ancak Ali Bey vazgeçti. Ali Bey vazgeçince Veli Bey zararını kimden alacak? Yaptığı masraflar ne olacak? Gitsin başkasına malı satsın mı diyeceğiz? Gitsin başkasına hizmet versin mi diyeceğiz? Ali Bey çıkarına gelince işi bozdu. Veli Bey’i zarara sokup, ben vazgeçtim dedi. Bu hak olacak mı? Elbette olmayacaktır.
Diğer taraftan bakalım. Ali Bey Veli Bey’den tanesi 10 liradan bir ürün almak istedi. Veli Bey elimde bu kadar var, senin siparişinin yarısı kadar. Tamamlamam lazım dedi. Ali Bey tamamla ver dedi. Veli Bey elimdeki mal kadar bir daha almak için riske gireceğim. Elimdeki bana yetiyor. Şimdi senin sözüne bakarak alırsam ve elimde patlarsa ne olacak dedi ve kaparo istedi. Ali Bey verdi. Ali Bey eksik malı almak için bir araştırma yaptı 10 liralık malı 8 liraya alırken, 2 lira kazanç sağlarken, malın alış maliyetinin 9 lira olduğunu gördü. 9 lirada alır, 10 liraya satarsa 1 lira kazanacak. 1 liraya hizmet edilmez deyip vazgeçti. Bu durumda kaparo sözleşmesi Ali Bey’e hak kazandırır. Ben kaparo verdim sözleştiğimiz gibi 10 liradan verecek, sözünde duracaksın deme hakkı doğar.
Dolasıyla bir kaparo sözleşmesi yapılırsa, kaparoyu veren alıcı Ali Bey bile olsa, Veli Bey sözünde durmadığında hak kazanır.
İslam açısından mesele baktığımızda iki durum doğar.
Birincisi sözleşmeyi kaparoya bağlamanın yasak olduğuna dair bir hüküm yok.
İkincisi her sözleşme bir akittir. Allah akitlerinizi yerine getirin der. Getirmeyeni cezalandırır. Bu işlemde alıcı Ali Bey vazgeçerse kaparo cezasıdır. Satıcı vazgeçerse aldığı kaparo sözünü yerine getirme zorunluluğudur.
Onun için kaparo İslam’a aykırıdır diyemeyiz. Tersine kaparo ile ticari anlaşmalarını sağlama alın diye tavsiye ederiz.
