25/01/2026
*"UKIMWI"*
UKIMWI (Upungufu Wa Kinga Mwilini) ni ugonjwa unaosababishwa na VVU (Virusi Vya UKIMWI). UKIMWI hudhoofisha mfumo wa kinga za mwili na kumfanya mtu aweze kuambukizwa au kupata magonjwa mbalimbali. Uwezo wa mwili wa kujikinga na maradhi hupungua zaidi kadri ugonjwa wa UKIMWI unavyoongezeka ndani ya mwili wa mgonjwa.
Mtu mwenye virusi vya UKIMWI tunasema ameathirika. Virusi vya UKIMWI hushambulia seli za T (T-cells) katika mfumo wa kinga za mwili.
Mara nyingi mtu mwenye virusi vya UKIMWI atapata ugonjwa huu wa UKIMWI lakini si kila mtu aliye na virusi vya UKIMWI ana ugonjwa huu.
UKIMWI ni ugonjwa na mtu anakuwa na UKIMWI pale ambapo virusi vya UKIMWI alivyonavyo ndani ya mwili vimefikia hali ya kudhoofisha kinga zake za mwili CD4 na mwili kushindwa kuzuia maradhi mengine yanayo mnyemelea.
Mtu aliye na virusi vya UKIMWI baadaye huupata ugonjwa huu na asipotumia dawa, hufariki dunia.
Utafiti unaonyesha kuwa ugonjwa ulianza miaka ya mwishoni mwa karne ya 19 na ya mwanzoni mwa karne ya 20 na utafiti huo unaonyesha kuwa ugonjwa huu ulianzia Afrika Ya kati na Afrika Magharibi. Mgonjwa wa kwanza alibainika kuwa na ugonjwa huu mwaka 1980.
*UKIMWI UNAAMBUKIZWA VIPI?*
VVU (Virusi Vya UKIMWI) hupatikana ndani ya majimaji yaliyomo mwilini mwa mgonjwa, ikiwa ni ndani ya shahawa za mwanamme,maji maji ya ukeni, damu na maziwa ya mama.
1.kufanya ngono isiyo salama.
2.kufanya ngono kinyume na maumbile.
3.Kuchangia vitu vyenye ncha kali.mfano nyembe,sindano.
4. Mama kumwambukiza mtoto hasa wakati wa kujifungua au kunyonyesha.
5. Kugusa au kushika damu ya mtu mwenye uambukizo wa virus hasa wewe ukiwa na vidonda au michubuko.
*DALILI ZA UKIMWI*.
Watu wengi wenye virusi vya UKIMWI hawaoni dalili zo zote kwa miaka kadhaa.
Wengine hupata mafua kati ya wiki mbili hadi sita baada ya kupata maambukizi ambayo hudumu kwa kipindi cha wiki nne mpaka miez mitatu.
*DALILI ZA AWALI(HATUA YA KWANZA)*
Dalili za awali za UKIMWI ni k**a zifuatazo:
Homa Kusikia baridi Maumivu ya joints Maumivu ya misuli Koo kavu Jasho (Hasa usiku) Uchovu wa mwili Udhaifu Kukonda
*HATUA YA PILI*
Baada ya dalili hizi za awali kutoweka, mara nyingi hakuna dalili zo zote zitakazooneka kwa kipindi kirefu. Wakati huu wadudu hawa wanazidi kuzaliana, kuongezeka na kuharibu mfumo wa kinga za mwili. Kipindi hiki cha ukimya kinaweza kwenda hadi miaka 10 wakati huu wote mtu akijisikia vizuri tu na kuonekana mwenye afya.
*HATUA ZA MWISHO*
Dalili za mwisho za UKIMWI zinaweza kuwa:
Kutoona vizuri Kuharisha mfululizo Kikohozi kikavu Homa kali inayokwenda kwa muda mrefu Kuvuja jasho usiku Uchovu wa mwili mfululizo Kupumua kwa shida Kukonda Vijidoa vyeupe kwende midomo na ulimi
Mtu anapofika kwenye hatua hii na kuanza kuonyesha dalili hizi, anaweza sasa kunyemelewa na gonjwa lolote linaloweza kumuua.
Magonjwa hayo nyemelezi ni k**a:
Esophagitis (matatizo kwenye ngozi laini ya kooni) Maambikizi kwenye mfumo wa neva (acute aseptic meningitis, subacute encephalitis na peripheral neuropathy. Pneumonia. Kansa k**a za Kaposi’s sarcoma, kansa ya shingo ya uzazi, kansa ya mapafu, re**al carcinomas, hepatocellular carcinomas, kansa za kichwa na shingo, na lymphomas. Toxoplasmosis (ugonjwa unaoshambulia ubongo). Tuberculosis (TB).
*VIPIMO VYA UKIMWI*
Ili kugundua k**a mtu ana virusi vya UKIMWI au laa, damu hutolewa na kupimwa kwa kutumia vipimo maalumu vya virusi vya IKIMWI.
K**a virusi hivi vikipatikana, majibu huitwa “Positive”. Damu ya mgonjwa huyo hupimwa zaidi ya mara moja kabla ya kumpa mgonjwa majibu ya positive.
Mgonjwa aliyegundulika kuwa positive hushauriwa kuchukua vipimo vingine ili kuona virusi hivi vimesambaa kwa kiwango gani na kujua ni lini mgonjwa aanze tiba.
Ni vizuri mtu kuchukua tahadhari ya kupima mara baada ya kuwepo kwenye mazingira hatarishi ya maambukizi ya VVU kwani ugonjwa huu ukigundulika mapema zaidi
uwezekano wa tiba kufanikiwa unakuwa mkubwa zaidi.
Inachukua kiasi cha wiki tatu hadi miezi mitatu baada ya maambukizi, virusi hivi kuweza kuonekana kwenye vipimo.
*TIBA YA UKIMWI.*
Ugonjwa wa UKIMWI hushambulia taratibu seli maalumu za kinga za mwili ziitwazo CD4 T-cell na virusi vya ugonjwa huu huvitumia viini vya seli hizo kuzaliana na mwisho kuziua seli hizo. Kwa vile mgonjwa huyu atakuwa hajaanza kuonyesha dalili za mwisho za UKIMWI katika kipindi hiki ( asymptomatic period), yafaa idadi ya seli zake za CD4-T kufuatiliwa kwa karibu ili kuzuia zisishuke na mgonjwa kupata UKIMWI.
Hadi sasa hakuna chanjo ya UKIMWI wala tiba ya kuponya kabisa ugonjwa huu lakini kuna tiba zinazotolewa kuboresha maisha ya mwathirika na kumuongezea miaka yake ya kuishi.
1. Vidonge Vya Dharura – Emergency HIV Pills: K**a mtu anaamini kuwa amekuwa katika mazingira ya kuambukizwa ukimwi katika saa 72 zilizopita, anaweza kupewa dawa ya kuzuia maambukizi na akasalimika. Dawa hii huitwa PEP ambayo tumeweza kujifunza siku chache zilizopita. Dawa hii inatakiwa kutumiwa mara tu baada ya kukutana na virusi vya UKIMWI.
Dawa hii hutumiwa kwa wiki nne.
2. Dawa za ARVs – Antiretroviral drugs: UKIMWI hupunguzwa nguvu kwa kutumia dawa zinazoitwa ARVs (antiretrovirals).Dawa hizi huzuia maambukizi na kupunguza kasi ya kuongezeka kwa virusi vilivyomo ndani ya mwili.
3. Pia kuna virutubisho ambavyo vinauwezo mkubwa wakujenga upya Seli zako za mwili huku vikipambana na magonjwa yote nyemelezi.
Bidhaa hizi zimethibitishwa na baraza la Sayansi Duniani.....lakini kwa Tanzania zimethibitishwa na Mamlaka ya Chakula na Dawa(TMDA) na TBS watu walio zitumia wanamaendeleo mazuri kiafya hadi sasa.
Kwa Muhitaji wa virutubisho lishe vya kuongeza CD4 asisite kuwasiliana nasi.
