14/10/2026
NGHỊCH LÝ NHÀ Ở ĐÔ THỊ VIỆT NAM: GIÁ NHÀ ĐẮT ĐỎ NHƯNG TỶ LỆ SỞ HỮU ĐẠT 77,9% – TS. HUỲNH THẾ DU GIẢI MÃ BỨC TRANH ĐÔ THỊ "DA BÁO", ÁP LỰC ĐẦU CƠ ĐÓN ĐẦU QUY HOẠCH VÀ ĐỀ XUẤT 3 TRỤ CỘT ĐỔI MỚI CHÍNH SÁCH AN CƯ CHO THẾ HỆ TRẺ
Một nghiên cứu công bố trên tạp chí khoa học quốc tế Cities do TS. Huỳnh Thế Du (Trường Chính sách công và Quản lý, Đại học Fulbright Việt Nam) đồng tác giả đã chỉ ra sự tồn tại song song của hai hiện tượng tưởng như đối nghịch tại thị trường nhà ở Việt Nam: mặt bằng giá nhà đô thị tại Hà Nội và TP.HCM cực kỳ đắt đỏ so với thu nhập bình quân, song tỷ lệ hộ gia đình sở hữu nhà ở đô thị lại lên tới 77,9% (theo Tổng điều tra dân số và nhà ở 2019, vượt xa mức 65% của Mỹ hay dưới 50% của Đức). Lý giải thực tế này, TS. Huỳnh Thế Du lưu ý tỷ lệ cao phần lớn dựa trên số liệu tự khai báo của hộ gia đình (bao gồm cả các công trình tự xây dựng, mua bán giấy tay chưa hoàn thiện pháp lý) và phản ánh cấu trúc đô thị dạng "mảng da báo" đặc trưng của TP.HCM, nơi nhà mặt tiền đắt giá nằm xen cài trực tiếp với các cụm dân cư hẻm nhỏ. Nhà mặt tiền có giá trị cao hơn nhà hẻm nhỏ từ 67% đến 100% nhờ hưởng lợi từ vị trí kinh doanh và nguồn lực đầu tư hạ tầng công; tuy nhiên, việc thiếu cơ chế điều tiết thặng dư đất đai khiến phần lớn giá trị tăng thêm do Nhà nước đầu tư lại rơi vào tay giới đầu cơ đón đầu quy hoạch, đẩy chi phí giải phóng mặt bằng lên cao và trực tiếp làm suy giảm năng lực cạnh tranh đô thị qua ba khía cạnh: áp lực lương bổng sinh hoạt, chi phí mặt bằng sản xuất logistics và làm teo tóp nguồn lực đầu tư cho giáo dục, khởi nghiệp của thế hệ trẻ.
Trước xu hướng chuẩn hóa quy chuẩn xây dựng khiến kênh "tự xây nhà giá rẻ" dần khép lại, chính sách nhà ở cần từ bỏ tư duy duy trì tỷ lệ sở hữu bằng mọi giá để chuyển sang bảo đảm quyền tiếp cận chỗ ở an toàn, bền vững thông qua hệ thống giải pháp đồng bộ:
Phát triển cân bằng ba phân khúc nhà ở: Chuyển trọng tâm từ việc chỉ kích thích sở hữu sang phát triển song song: (1) Nhà ở để sở hữu với giá vừa túi tiền; (2) Nhà ở cho thuê thương mại chuyên nghiệp do các định chế, quỹ đầu tư vận hành với khung pháp lý chuẩn bảo vệ người thuê lâu dài; (3) Nhà ở cho thuê có trợ cấp xã hội gắn liền với vị trí việc làm, trường học, bệnh viện thay vì chỉ chạy theo số lượng chỉ tiêu căn hộ hình thức.
Tái thiết đô thị có chọn lọc và khuyến khích xã hội hóa nguồn cung: Tránh tư duy cực đoan phá bỏ hoặc giữ nguyên toàn bộ; thực hiện cải tạo, nâng cấp hạ tầng hẻm, thoát nước, PCCC tại chỗ và chỉ di dời khi cần thiết vì an toàn thiên tai; đồng thời ban hành cơ chế hỗ trợ trực tiếp người dân tự cải tạo, xây dựng nhà ở quy mô nhỏ đạt chuẩn an toàn cho thuê.
Tích hợp ba công cụ tài chính thu hồi giá trị thặng dư đất đai: (1) Áp dụng cơ chế thu hồi giá trị gia tăng từ quy hoạch và hạ tầng (phí cải thiện hạ tầng); (2) Cải cách thuế bất động sản định kỳ dựa trên giá trị đất, áp thuế suất cao đối với đất bỏ hoang, bất động sản đầu cơ không sử dụng và ưu đãi cho căn nhà duy nhất; (3) Tăng thuế chuyển nhượng đối với hành vi giao dịch lướt sóng ngắn hạn đi cùng số hóa dữ liệu địa chính để triệt tiêu tình trạng kê khai hai giá, tạo nguồn thu tái đầu tư bền vững cho hạ tầng xã hội.