01/07/2026
HÀ NỘI MUỐN ĐẸP LÊN THÌ TÔI NGHĨ PHẢI DÁM ĐẬP ĐI MỘT PHẦN HÀ NỘI CŨ
Hà Nội có một nghịch lý rất lớn. Đất thì cực đắt, nhưng chất lượng không gian đô thị lại không tương xứng với giá đất. Nhiều khu vực trong nội đô có mật độ dân cư cực cao, hạ tầng quá tải, trường học thiếu, bãi xe thiếu, cây xanh thiếu, đường thoát hiểm thiếu. Giá nhà thì cứ tăng, nhưng vỉa hè vẫn chật, đường vẫn nghẽn, chung cư cũ vẫn xuống cấp, ngõ nhỏ vẫn không quay đầu nổi xe cứu hỏa. Đó là kiểu giàu tài sản nhưng nghèo không gian sống. Mà một thành phố nếu chỉ giàu bằng giá đất thì rất nguy hiểm. Nó làm người dân có cảm giác mình sở hữu tài sản lớn, nhưng mỗi ngày lại phải sống trong một môi trường ngày càng bí bách.
Vì thế, cải tạo triệt để Hà Nội nếu làm đúng sẽ có lợi ở cả hai tầng: tầm nhìn và tài chính. Về tầm nhìn, Hà Nội cần tái cấu trúc lại không gian đô thị quanh những trục lớn: sông Hồng, Hồ Tây, Ba Đình, Hồ Gươm, và các khu trong vành đai 2. Quy hoạch Thủ đô thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn 2050 cũng đã đặt vấn đề phát triển không gian sông Hồng, cải thiện hạ tầng đô thị và tổ chức lại không gian phát triển của Thủ đô theo hướng hiện đại hơn. Cùng lúc, hệ thống metro Hà Nội đã có tuyến Cát Linh - Hà Đông vận hành từ 2021 và đoạn trên cao Nhổn - Cầu Giấy của tuyến số 3 vận hành từ 2024, trong khi mạng metro dài hạn được định hướng mở rộng rất lớn trong những thập kỷ tới. Nói cách khác, Hà Nội đang bước vào giai đoạn mà cải tạo đô thị không thể chỉ là vá đường, lát vỉa hè hay sơn lại mặt tiền. Nó phải là tái thiết theo hạ tầng mới, đặc biệt là TOD quanh metro và các trục giao thông công cộng.
Về tài chính, cải tạo đô thị cũng không phải chỉ là chuyện tiêu tiền ngân sách. Nếu thiết kế đúng, chính đất đai sau tái cấu trúc sẽ tạo ra nguồn lực. Một khu nhà thấp tầng, cũ nát, hạ tầng kém, nếu được tổ chức lại thành khu hỗn hợp có đường rộng, trường học, công viên, bãi đỗ xe ngầm, thương mại, nhà ở và giao thông công cộng thì giá trị sử dụng đất tăng lên rất nhiều. Nhưng phần tăng giá trị ấy phải được chia hợp lý: Nhà nước có nguồn lực làm hạ tầng, người dân bị di dời được tái định cư tốt hơn, nhà đầu tư có lợi nhuận hợp lý, còn xã hội có thêm không gian công cộng nó có thể là một cuộc đổi đời đô thị.
Hà Nội đã đến lúc phải dũng cảm. Không thể vừa muốn thành phố đẹp như Paris, sạch như Singapore, giao thông như Tokyo, ven sông như Seoul, nhưng động đến căn nhà cũ nào cũng sợ, mở đường nào cũng ngại, cải tạo chung cư nào cũng mắc. Đô thị lớn nào cũng phải trải qua những cuộc phẫu thuật đau đớn. Nhưng phẫu thuật khác với chặt chém. Phẫu thuật cần bác sĩ giỏi, quy trình minh bạch, gây mê tử tế và hậu phẫu đàng hoàng. Cải tạo đô thị cũng vậy. Không thể làm bằng khẩu hiệu. Phải làm bằng năng lực quản trị, luật chơi rõ ràng và sự công bằng đủ lớn để người dân tin.
Hà Nội cần thay đổi. Rất cần. Và có lẽ phải thay đổi mạnh hơn nhiều so với những gì chúng ta quen chịu đựng. Nhưng thay đổi ấy phải làm sao để người dân không chỉ mất đất, mà nhận lại được một đời sống tốt hơn. Khi đó giải phóng mặt bằng mới không còn là một cụm từ đáng sợ. Nó trở thành một cuộc giải phóng đúng nghĩa: giải phóng thành phố khỏi sự chật chội, giải phóng người dân khỏi những khu ở xuống cấp, và giải phóng Hà Nội khỏi chính cái bóng cũ kỹ của mình.
