30/01/2024
𝐆𝐢𝐚𝐨 𝐭𝐡𝐨̂𝐧𝐠 đ𝐢 𝐥𝐚̣𝐢 𝐨̛̉ 𝐇𝐮𝐧𝐠𝐚𝐫𝐲 (𝐏𝟐)
Budapest “thành phố của 100 rạp phim” nơi bạn không cần mua ô tô
Vào những năm 80’ của thế kỷ trước, khi trung tâm thương mại với hệ thống rạp phim khổng lồ, hàng chục phòng chiếu khác nhau chỉ mới có ở Hoa Kỳ, thì để phục vụ nhu cầu nghe nhìn của hơn 2 triệu cư dân, Budapest có tới 100 rạp phim nằm rải rác ở 22 quận. Dù rất nhiều rạp ở vị trí hẻo lánh thuộc các quận xa nhưng lứa du học sinh thời đó cũng chỉ cần một tấm vé tháng của BKV (Công ty giao thông công cộng Budapest) là có thể sử dụng mọi phương tiện giao thông để “nối chuyến” tìm đến bất cứ rạp nào.
Mạng lưới khổng lồ này bao gồm xe buýt, xe buýt điện (trolibusz), tàu điện, metro, tàu điện bánh răng (Fogaskerekű) và tàu hoả ngoại ô (HÉV). Trong đó, xe buýt là phương tiện phổ biến nhất với hơn 300 tuyến và hơn 4.500 trạm dừng đỗ ở mọi ngóc ngách của thủ đô. Vì từ xưa, Hungary vốn đã tự sản xuất được xe buýt (hãng Ikarus) nên dàn xe buýt của Budapest luôn mới, hiện đại và tiện nghi. Để phân biệt với các phương tiện giao thông khác, xe buýt ở đây được sơn màu xanh nước biển sẫm và có nhiều kích cỡ khác nhau tuỳ theo tuyến đường.
Tuyến chạy quanh thành cổ Buda dùng loại xe nhỏ, chỉ dài tương đương với các dòng xe 16 chỗ ở Việt Nam nhưng cao hơn. Các tuyến khác dùng xe lớn hơn, kích thước cũng giống như xe buýt ở Hà Nội hay Tp. HCM, còn các tuyến chính thì dùng loại xe buýt 3 trục bánh, có khớp nối ở giữa để kéo thêm một “rơ-moóc” phía sau. Ở các trục đường chính, cùng trên một tuyến đường, bạn có thể chọn xe “biển đen” bến nào cũng đỗ kiểu như dạng tàu chợ hoặc chọn xe “biển đỏ” chỉ đỗ các bến chính giống như đi tàu nhanh với mức giá vé như nhau.
Lịch chạy của xe buýt khá dày và trên các con phố lớn thì xe buýt (và taxi) được ưu tiên một làn đường riêng. Các tài xế Hung rất tôn trọng làn đường này, một phần vì sẽ bị phạt rất nặng nếu lấn sang, nên xe buýt ở Budapest chạy đúng giờ và nếu không phải chuyển quá nhiều phương tiện trong hành trình của mình thì bạn nên chọn xe buýt bởi chắc chắn sẽ nhanh hơn đi xe riêng.
Xe buýt thường hoạt động đến tối muộn và Budapest có rất nhiều tuyến xe buýt đêm mang biển “É” viết tắt của từ “Éjszaka” nghĩa là ban đêm hoặc mang biển từ số 900 trở lên. Để phát triển du lịch cũng như để phục vụ những cư dân thủ đô làm ca muộn, mạng lưới xe buýt đêm của Budapest liên tục được mở rộng và hiện có khoảng hơn 50 tuyến chạy xuyên đêm.
Trolibusz là phiên bản lai giữa xe buýt và tàu điện. Tuyến trolibusz đầu tiên của Budapest đi vào hoạt động từ cách đây 90 năm, vào cuối năm 1933. Trolibusz cũng do Ikarus sản xuất, được sơn màu đỏ và hoạt động hệt như xe buýt. Mạng lưới trolibusz nhỏ hơn nhiều so với mạng lưới xe buýt do liên quan đến hệ thống đường dây điện chạy trần dọc theo các trục đường. Hiện tại, Budapest chỉ còn khoảng 15 tuyến trolibusz.
So với trolibusz, mạng lưới tàu điện của Budapest lớn hơn với 38 tuyến đường. Tàu điện được sơn vàng, có nhiều chủng loại từ tàu điện cổ do hãng Ganz của Hungary sản xuất đến tàu điện mới của Tatra (Cộng hoà Séc) hay tàu điện hiện đại của CAF Urbos (Tây Ban Nha). Tuyến tàu điện đặc biệt nhất của Budapest là tàu số 2, chạy dọc bờ sông Đa-nuýp phía bên Pest, nối liền khu chợ cổ với Nhà Quốc hội, có bến cuối ở châu cầu Margit. Đây là tuyến tàu điện được khách du lịch ưa thích nhất bởi lên tàu số 2, bạn sẽ có một chuyến ngắm cảnh thư giãn vô cùng rẻ. Không những thế, tuyến này còn chạy song song với phố đi bộ Váci utca, nơi khách du lịch tập trung đông nhất và bất cứ lúc nào họ cũng có thể rẽ về phía bờ sông để tiếp tục đi dạo Budapest bằng tàu điện.
Đường tàu điện ở Budapest có khổ rộng bằng đường tàu hoả, được nâng cấp liên tục nên tàu chạy rất êm và tốc độ khá nhanh. Mặc dù phải dùng chung các con phố và cây cầu với những phương tiện giao thông khác nhưng đường tàu điện là nơi cấm triệt để xe con nên những cư dân ở các quận xa khi có việc vào trung tâm thường dừng lại đâu đó ngoài đường vành đai tròn rồi chuyển sang tàu điện để tiết kiệm thời gian chạy lòng vòng tìm chỗ đỗ xe ở trung tâm. So với xe buýt, tàu điện còn đúng giờ hơn và thực sự trở thành một phương tiện giao thông được ưa thích.
Ngoài tuyến số 2, Budapest còn có một tuyến tàu điện đặc biệt khác, đó là tuyến 60 hay còn gọi là tàu điện bánh răng (Fogaskerekű). Nằm ở quận 12 bên phía Buda, tuyến tàu 60 dẫn lên núi Széchenyi, có tổng chiều dài khoảng gần 4 km và chênh lệch độ cao hơn 300 mét. Do địa hình dốc nên giữa hai đường ray, người ta phải lắp thêm một đường ray dành riêng cho bánh răng để bảo đảm an toàn. Tuyến đường này được xây dựng từ năm 1868 nhưng thời gian đầu được vận hành với những toa xe ngựa kéo và phải đợi đến năm 1929 mới được điện khí hoá hoàn toàn. Cách đây gần 40 năm, trong một lần tìm tới rạp phim Rege ở gần bến cuối, chúng tôi đã được trải nghiệm tuyến tàu điện bánh răng này giữa một ngày đông, tuyết rơi trắng xoá, cảnh tượng hệt như đang đi lại trên dãy Alps ở Thuỵ Sĩ.
Cuối cùng là Metro và HÉV. Budapest có 4 tuyến metro lần lượt là M1 (vàng), M2 (đỏ), M3 (xanh nước biển) và M4 (xanh lá cây) trong đó tuyến M1 đi vào hoạt động từ năm 1896 nhân kỷ niệm 1.000 năm ngày lập quốc và là tuyến metro đầu tiên của châu Âu… đại lục (không tính Vương quốc Anh). Tuyến M2 cũng khá đặc biệt vì có đoạn chạy dưới lòng sông Đa-nuýp nên nếu xuống metro ở bến quảng trường Kossuth cạnh nhà Quốc hội bên bờ sông thì bạn phải đi một đoạn thang cuộn sâu hun hút xuống sân ga. Nói đến metro ở Budapest thì phải kể ngay tới một địa danh là quảng trường Deák Ferenc, nơi 3 tuyến M1, M2 và M3 gặp nhau. Nói cách khác, nếu tới Budapest du lịch, bạn nên chọn ở gần quảng trường này để tiện đi lại. Song hành cùng hệ thống metro là mạng lưới đường sắt ngoại ô HÉV. Các đoàn tàu HÉV được sơn màu xanh lá cây để phân biệt với tàu hoả. Cùng metro và tàu điện, HÉV kết nối các đô thị vệ tinh và các quận xa với trung tâm Budapest.
Chỉ với một tấm vé tháng, bạn có thể đi lại không hạn chế số lượt trên toàn bộ các phương tiện giao thông nói trên ở thủ đô Budapest. Hiện tại, mức giá vé tháng cho học sinh là 3.450 Forint (9 Euro) và cho người lớn là 9.500 Forint (24 Euro). Khách du lịch lưu trú ngắn ngày có thể chọn mua vé ngày (2.500 Forint / 6,5 Euro) hoặc vé tuần (6.500 Forint / 16,5 Euro). Budapest không có tuyến metro nối trung tâm với sân bay như các thành phố lớn khác nên nếu không muốn gọi taxi thì bạn chỉ còn một cách duy nhất là đi xe buýt số 100E với giá vé một chiều là 2.500 Forint.
Tới du lịch hay sinh sống lâu dài tại Budapest, bạn có thể dựa vào hệ thống giao thông công cộng rất tiện lợi và rất rẻ ở đây để đi lại hàng ngày. Sở hữu một chiếc ô tô riêng chắc chắn là không thừa nhưng thành thật mà nói thì phần lớn nhu cầu đi lại dù bạn ở bất cứ đâu trong Budapest đều có thể giải quyết bằng xe buýt, metro hay tàu điện.
