05/04/2016
NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT KHI LẬP BÀN THỜ
Bàn thờ là nơi linh thiêng nhất trong mỗi gia đình, là nơi thể hiện lòng thành kính của con cháu đối với tổ tiên và thần linh, vì thế, luôn là một không gian quan trọng có ý nghĩa rất lớn trong đời sống tinh thần của con người.
Theo phong thủy, nếu việc thờ cúng không tốt, vị trí bàn thờ không phù hợp sẽ ảnh hưởng xấu đến vận khí và sự may mắn của gia chủ. Do đó, khi đặt bàn thờ, bạn phải lưu ý các nguyên tắc sau:
1. Những điều đại kỵ khi lập bàn thờ:
- Phải tránh những nơi bẩn tạp như nhà tắm, nhà vệ sinh, hay giường ngủ của vợ chồng. Nếu tầng dưới đặt bàn thờ thì tầng trên cũng không được đặt bếp hoặc phòng ngủ, nhà tắm nhà vệ sinh.
- Không đặt bàn thờ ở lối đi lại. Nếu đặt ở lối đi lại ồn ào sẽ làm mất đi sự thanh tịnh của nơi thờ cúng. Như vậy, gia đình sẽ ít có may mắn và tài lộc.
- Không được lộ thiên, tức là phía trên, phía sau bàn thờ có cửa sổ hoặc cửa chính đi hoặc trên nóc bàn thờ có ống thông gió.
- Bàn thờ tối kị để các vật nặng như dầm, xà nhà hay các vật sắc nhọn như: góc tủ, góc cánh cửa chọc thẳng vào mặt bàn thờ hoặc đầu hồi của nhà hàng xóm chĩa vào.
- Không đặt bàn thờ có tọa hướng theo trục Đông Bắc – Tây Nam, vì quan niệm đây là hướng Ngũ Quỷ.
- Không lấy gỗ đã qua sử dụng để làm bàn thờ.
- Bàn thờ tổ tiên không nên đặt ở trung tâm nhà, vì sợ hung. Tuy nhiên, bàn thờ Phật có thể đặt ở trung tâm nhà.
- Bàn thờ tổ tiên và bàn thờ Phật không nên đặt đối nhau trong 1 gian phòng.
- Không nên treo ảnh người quá cố cao hơn bàn thờ.
Bàn thờ phải luôn sạch sẽ và thường xuyên thắp nhang. Điều này đặc biệt quan trọng nếu bàn thờ hướng trực tiếp ra cửa chính. Tượng thần thánh hoặc vật thể thiêng liêng phải đặt trên bàn kệ cao. Đèn trên bàn thờ luôn bật sáng để thu hút năng lượng dương.
2. Vị trí của bàn thờ
Với người Việt, trong mỗi ngôi nhà bao giờ cũng dành một không gian chính dùng vào việc quan trọng nhất là thờ phụng, thường là ở chính phía trong của gian giữa . Đây là trung tâm của nội thất, chỗ trang trọng nhất, các sinh hoạt khác có diễn ra ở gian phòng khác cũng đều hướng về đấy. Bàn thờ Tổ tiên của người Việt đa phần hướng Nam, hàm ý con cháu tôn vinh Tổ tiên là những bậc hiền tài theo tinh thần “Thánh nhân nam diện nhi thính thiên hạ” (Bậc thánh nhân ngồi ngoảnh mặt hướng Nam mà nghe thiên hạ tâu bày), và theo đạo Phật thì hướng nam là nơi của Bát Nhã, tức là trí tuệ, hướng của sự sáng tạo, của sinh lực tràn trề, đầy dương khí.
Cũng có thể đặt bàn thờ hướng tây vì hướng này hợp với sự đối đãi của âm dương, nên yên ổn và phát triển, nghĩa là vị thần được an tọa. Mặt khác hướng Tây là hướng của đất phật, bàn thờ hướng tây cũng hàm ý để ông bà tổ tiên hướng về cõi phật.
Một vị trí nữa cũng có thể đặt bàn thờ là phương Tây Bắc, vì theo cung vị hậu thiên bát quái thì phương Tây Bắc là phương Càn, là trời. Đặt bàn thờ ở phương này thể hiện sự tôn kính cao nhất với ông bà tổ tiên và thần linh.
Nhưng trong thời điểm hiện nay, cũng tùy theo vị trí ngôi nhà, tuổi gia chủ mà ta có thể đặt bàn thờ theo những cách khác nhau và hướng khác nhau nhưng có nguyên tắc chung là: Tả cầu tài - hữu bản mệnh tức là đặt bên trái để cầu tài và bên phải thờ bản mệnh, hiểu rộng ra là đối với các tín chủ thờ đức thần tài thì nên đặt ban thời bên trái tính theo hướng của ngôi nhà chứ không phải tính từ cửa đi vào. Cũng từ quan điểm này thì bàn thờ gia tiên không nhất thiết phải quay theo hướng nhà mà gia chủ có thể tự đặt hoặc nhờ thầy phong thủy đặt.
3. Về chất liệu gỗ làm bàn thờ
Bàn thờ đựơc sử dụng chủ yếu là gỗ Mít, Vàng Tâm, Thị, hay Dổi. Nhiều nhất vẫn là gỗ Mít, Vàng tâm.
Theo tiền lệ của người Việt ta từ lâu năm, bàn thờ được sử dụng chủ yếu là gỗ Mít, Vàng Tâm, Thị, hay Dổi. Gỗ mít được sử dụng nhiều nhất căn cứ vào tính chất gỗ của nó: gỗ Mít dễ tìm, cây mít ở nước ta gần như vùng miền nông thôn nào cũng có trồng rộng rãi, bàn thờ ở quê gần như gia đình nào cũng có, tất nhiên đa số dân ta vẫn khó khăn nên dùng những loại cây có sẵn lại đủ lớn để dùng. Dễ chạm khắc, lại nhẹ dễ treo, ít cong vênh và không bị mối mọt. Gỗ mít lại có màu vàng sang trọng, khi để lâu có màu sẫm đỏ, gỗ có mùi thơm nhẹ, gỗ nhẹ lại mềm dẻo, mặt gỗ mịn, có tính chất cơ lí khá ổn định, có thể dùng được hơn 200 năm. Vàng tâm có mùi thơm nhẹ, gỗ có màu vàng đẹp, hương của nó cũng có phần nào đó gần mùi trầm, mùi hương nên cũng phù hợp với việc dùng làm bàn thờ. Còn dổi thì nhẹ nên dễ vận chuyển, dễ treo ….
Bên cạnh đó cũng có người làm bằng táu vì cho rằng nó có tính chắc chắn, vĩnh viễn, hay là dùng gỗ gụ nhưng vẫn không phổ biến bằng gỗ các loại gỗ dổi, vàng tâm, nhất là mít. Nó đã ăn sâu vào tiềm thức của người Việt từ xưa đến nay.
Về kích thước của bàn thờ thì tuỳ theo không gian cũng như ý thích của từng người, có thể căn cứ vào thước Lỗ Ban nhưng nó chỉ mang tính chất quan niệm mà thôi, kể cả hoa văn trên bàn thờ có thể chạm khắc tứ linh, có quan niệm dòng dõi quý tộc thì chạm trổ rồng, còn nhà dân thường thì chạm phượng thôi. Nhưng đó chỉ là quan điểm, còn thực tế người ta vẫn làm theo ý thích là nhiều.
Mỗi gia đình tuỳ không gian cho phép, tuỳ tương quan với tiện nghi sinh hoạt khác có thể làm những bàn thờ thích hợp và đồ tế khí phù hợp, làm sao cái đẹp ở đây phải đảm bảo văn hóa cả chiều sâu tâm linh và mặt bằng mỹ thuật.
Bàn thờ ấy luôn gợi lên một chiều sâu tâm linh “cây có gốc, nước có nguồn” vừa nhân bản vừa vun đắp truyền thống, đồng thời là niềm tự hào của gia chủ về tổ tiên và về cách dạy con cháu.
4. Những vật dụng trên bàn thờ
Trên bàn thờ gia tiên ngoài bộ lư đỉnh đồng ngũ sự, tam sự còn có những vật dụng trang trí bằng đồng như: ống cắm hương, mâm bồng, bình bông, ngai 3 chén, ấm rượu, đôi đèn thờ, chéo nước.
Cách sắp xếp vị trí cho từng thứ trên bàn thờ như sau:
a. Bát hương
Quan trọng nhất của bàn thờ là bát hương. Nó được ví như ngôi nhà để các cụ trong gia đình đi về vậy. Bát hương trên bàn thờ có nhiều cách đặt và thờ khác nhau, nhưng số lượng bát hương trên ban thờ thường ứng với các số lẻ: 1 - 3 – 5.
Có thể dùng Bát hương kim loại hoặc bát hương gồm sứ đều được, nhưng phải đảm bảo đẹp, chất lượng tốt, kích cỡ cân đối với bàn thờ và các vật dụng khác.Trong bát hương nên dùng tro sạch đốt từ rơm rạ thơm phủ đầy lòng bát hương. Quan trọng nhất trong bát hương là Cốt bát hương, cốt bát nhang có 7 thứ báu (Thất bảo) như vàng, bạc, ngọc, mã não, san hô,...Tối thiểu có 3 thứ: vàng, bạc, ngọc được bọc bởi 1 tờ giấy tráng kim dùng bút đỏ đã được làm phép chú bút, chú giấy, chú mực ghi một số chữ (do sư ghi, chữ thiên do các vị Thánh ngự ghế viết). Trong bát nhang còn có tiền âm ("Ngũ Lộ Thần tài"), tiền dương màu đỏ mệnh giá mang số 5 (sinh) được gấp thành các chiếc thuyền nhỏ xếp xung quanh khối cốt thất bảo.
b. Cây vàng khối
Cây vàng khối là vàng mã có đủ 5 màu dành cho bàn thờ gia tiên nên dùng màu xanh, đỏ, mua về bọc băng dính lại cẩn thận ( băng dính trắng để thờ được lâu) và câu đặt bên trái bát hương( tính theo hướng bàn thờ) phải cao hơn cây bên phải vì: Tả Thanh Long ( cây màu xanh ) – Hữu bạch Hổ- có câu ca rằng: Thà cho Long cao ngàn trượng chứ không để hổ ngẩng cao đầu.
c. Lọ lộc bình
Thường thờ 1 lọ để cắm hoa vào ngày mùng 1 và 15 Âm ngày thường để không, nên xưa gọi là Độc bình. Nay người hiện đại mua 2 lọ thờ đối xứng là không đúng, 2 lọ mua chỉ để chơi trong nhà ko được đặt lên ban thờ. Lọ độc binh thường đặt bên tay trái - hướng đông – theo quan niệm: đông bình tây quả.
d. Giá nến
Giá nến thường bằng đồng hoặc gỗ, tốt nhất là đồng
e. Khay cốc đựng nước thờ
Nước thanh tịnh được thay vào mỗi lần thắp hương: nén nhang chén nước.
f. Lọ đựng hương
Lọ đựng hương được đặt bên phải bàn thờ và được làm bằng gốm…
Tùy theo kinh tế của gia chủ có những vật thờ khác nhau nhưng nhất thiết trên ban thờ phải đảm bảo 05 yếu tố: Kim – Mộc – Thủy – Hỏa – Thổ. Các yếu tố này phải đảm bảo cân xứng hài hòa, không nên để cái nhiều cái ít.
- Kim: Là giá nến, đỉnh đồng, bát hương…
- Mộc: Là bàn thờ, ngai hoặc giá nến, bài vị
- Thủy: Là bình, chai nước, chén nước thờ.
- Hỏa: Là ngọn đèn dầu hoặc nến thờ trên ban thờ và là hương khi thắp lên.
- Thổ: Là bát hương làm bằng gốm sứ, đĩa, lộc bình…
5. Vị trí, số lượng và ý nghĩa của bát hương
Việc thờ cúng tổ tiên, nên đặt bao nhiêu bát hương và vị trí các bát hương như thế nào? Đây là câu hỏi thường trực của hầu hết mọi người khi lập bàn thờ.
Thờ cúng tổ tiên và thần linh là một nét văn hóa của người Việt bao đời nay, chúng ta thường thắp hương vào các ngày rằm, mùng 1 và những ngày giỗ tết.
Nói ngắn gọn thì ban thờ chúng ta thường thờ Thổ Công, thờ Gia Tiên và thờ Bà tổ cô. Nhiều gia đình hiện đang gộp 3 bát nhang thành chung 1 bát hương lớn ở ban giữa gia đình. Làm như vậy cũng tiện dụng nhưng tốt hơn cả là nên đặt đủ 3 bát hương, như vậy thì Thổ công, Gia tiên và Bà cô Ông mãnh có riêng nơi trú ngụ của mình khi về thăm con cháu, do đó khi kêu cầu thì các vị sẽ linh thiêng hơn. Mặt khác vì Thổ Công là bậc thần linh không nên thờ chung với các vong linh của Gia Tiên và Tổ Cô. Việc hiểu đúng về vị trí các bát hương trong ban thờ giúp chúng ta khấn sao cho đúng, tránh nhầm lẫn khi cúng lễ. Chúng ta bố trí bát hương thờ Thổ Công cao nhất như trong hình, 2 bát hương còn lại thấp hơn, chúng ta có thể mua thêm đế bát hương ở tiệm bán đồ thờ cúng.
Vì vậy chúng ta sẽ đặt 3 bát nhang với sơ đồ vị trí như trong hình kèm theo.
