28/07/2026
**ELON MUSK VÀ THẾ GIỚI SAU 10 NĂM:
AI VƯỢT CON NGƯỜI, TIỀN MẤT Ý NGHĨA VÀ CÔNG VIỆC TRỞ THÀNH MỘT SỞ THÍCH?**
Tôi vừa nghe phần đầu cuộc phỏng vấn dài gần 90 phút giữa Elon Musk và Zanny Minton Beddoes, Tổng biên tập The Economist.
Đây là cuộc phỏng vấn dài đầu tiên của Musk sau khi SpaceX niêm yết, được thực hiện tại nhà máy Tesla Giga Texas và công bố ngày 23/7/2026. Trong khoảng 50 phút đầu tiên, hai người chưa nói nhiều đến những tranh cãi chính trị của Musk. Họ tập trung vào một câu hỏi lớn hơn:
**Nếu AI và robot tiếp tục phát triển với tốc độ hiện nay, thế giới sau mười năm sẽ trở thành như thế nào?**
Câu trả lời của Musk vừa lạc quan đến mức gần như không tưởng, vừa đáng sợ đến mức chính ông cũng thừa nhận có những lúc mình chuyển từ phấn khích sang kinh hoàng chỉ trong cùng một ngày.
Dưới đây là phần thuật lại chi tiết nhất có thể về nửa đầu cuộc trò chuyện.
---
# # 1. THẾ GIỚI NĂM 2036: AI CÓ THỂ VƯỢT TỔNG TRÍ TUỆ CỦA TOÀN NHÂN LOẠI
Zanny mở đầu bằng cách nói rằng rất khó giới thiệu Elon Musk mà không phải dùng những từ ngữ có tính chất “nhất”.
Ông đã góp phần phổ biến xe điện, làm thay đổi ngành tên lửa, xây dựng mạng lưới vệ tinh Starlink, phát triển mô hình AI và đang chế tạo robot hình người.
Vì thế, bà đề nghị Musk đặt tất cả những dự án đó vào cùng một bức tranh:
**Nếu ông thành công, thế giới sau mười năm sẽ như thế nào?**
Musk trả lời gần như ngay lập tức rằng năm 2036 sẽ là một thế giới tràn ngập trí tuệ nhân tạo.
Theo dự đoán của ông:
* Chỉ khoảng năm năm nữa, tổng năng lực trí tuệ của AI có thể vượt tổng trí tuệ của toàn bộ con người trên Trái Đất.
* Khoảng mười năm nữa, AI có thể làm tốt hơn con người gần như mọi công việc trí óc.
* Điều duy nhất AI có thể không làm tốt hơn con người là… việc trở thành một con người.
Đây không chỉ là dự báo rằng một hệ thống AI sẽ giỏi hơn một bác sĩ, kỹ sư hay nhà khoa học riêng lẻ.
Musk đang nói đến một mức độ lớn hơn nhiều: tổng trí tuệ của toàn bộ hệ thống máy móc có thể vượt xa tổng năng lực suy nghĩ của hàng tỷ con người cộng lại.
Khi Zanny hỏi cuộc sống bình thường sẽ ra sao trong thế giới đó, Musk vẽ ra một viễn cảnh rất lạc quan: nhân loại có thể bước vào một thời đại dư thừa chưa từng có, nơi mỗi người có thể tiếp cận gần như bất cứ sản phẩm hay dịch vụ nào mình mong muốn.
Ông thừa nhận dự đoán ấy nghe có vẻ khó tin. Nhưng theo Musk, nếu nhìn lại tốc độ thay đổi của thế giới trong những năm gần đây, chúng ta không nên cho rằng năm 2036 vẫn chỉ là phiên bản hơi cải tiến của hiện tại.
Tất nhiên, có những sự kiện có thể phá hỏng toàn bộ viễn cảnh ấy, chẳng hạn một cuộc chiến tranh hạt nhân toàn cầu. Nhưng nếu nhân loại tránh được một thảm họa như vậy, Musk tin rằng hướng đi có xác suất cao nhất vẫn là một thế giới vô cùng giàu có về hàng hóa và dịch vụ.
Thông điệp mở đầu của ông vì thế là:
**Tương lai sẽ rất lạ, nhưng cũng có thể vô cùng đáng mong chờ.**
---
# # 2. NỀN KINH TẾ TƯƠNG LAI SẼ ĐƯỢC TẠO RA BỞI “TRÍ TUỆ SỐ” VÀ “TRÍ TUỆ VẬT LÝ”
Zanny không để cuộc trò chuyện dừng lại ở những dự báo mang tính viễn tưởng.
Bà lập tức hỏi một câu rất thực tế:
**Nếu mười năm nữa mọi thứ đều dư thừa, các công ty của Musk sẽ bán gì và kiếm tiền bằng cách nào?**
Câu hỏi này đặc biệt đáng chú ý vì trong hồ sơ niêm yết của SpaceX, phần lớn kỳ vọng tăng trưởng trong tương lai không chỉ đến từ việc phóng tên lửa hay vận chuyển hàng hóa vào không gian, mà còn gắn với AI và Grok.
Musk không trả lời trực tiếp bằng một mô hình doanh thu cụ thể. Thay vào đó, ông giải thích nền kinh tế tương lai bằng hai khái niệm:
# # # Trí tuệ số
Đây là AI hoạt động trong máy tính, điện thoại và trung tâm dữ liệu.
Nó có thể đọc, viết, lập trình, phân tích, thiết kế, tư vấn và giải quyết các vấn đề trí óc. Năng lực này hiện đang phát triển rất nhanh, gần như tuần nào cũng xuất hiện một bước tiến mới.
Tuy nhiên, trí tuệ số vẫn chủ yếu bị giới hạn trong thế giới thông tin.
Một AI có thể thiết kế một chiếc ghế rất đẹp, nhưng bản thân nó không thể bước vào xưởng, cầm dụng cụ, cắt gỗ rồi lắp chiếc ghế ấy.
# # # Trí tuệ vật lý
Muốn AI thật sự thay đổi nền kinh tế vật chất, nó cần có “tay chân” trong thế giới thực.
Theo Musk, tay chân ấy sẽ là robot, đặc biệt là robot hình người.
Một mô hình AI mạnh có thể suy nghĩ, ra quyết định và điều phối. Robot sẽ tiếp nhận các quyết định đó rồi biến chúng thành hành động: xây nhà, trồng trọt, vận chuyển, nấu ăn, chăm sóc con người, sản xuất hàng hóa hay sửa chữa máy móc.
Musk gọi robot là những “bộ phận chấp hành” của trí tuệ nhân tạo.
Nếu thế giới có một lượng rất lớn robot, được điều khiển bởi một lượng trí tuệ số khổng lồ, năng lực sản xuất có thể tăng đến mức gần như vô hạn.
Mà nền kinh tế, xét ở mức cơ bản nhất, chính là:
* sản xuất hàng hóa;
* và cung cấp dịch vụ.
Nếu AI và robot có thể làm hai việc ấy liên tục, với chi phí ngày càng thấp và quy mô ngày càng lớn, toàn bộ cấu trúc kinh tế hiện tại sẽ bị đảo lộn.
Đó là lý do Musk cho rằng không có phép so sánh lịch sử nào đủ để mô tả quy mô thay đổi sắp tới.
Cách mạng công nghiệp đã thay sức người bằng máy móc.
Máy tính đã tự động hóa việc tính toán.
Internet đã thay đổi cách truyền tải thông tin.
Nhưng AI kết hợp với robot có thể đồng thời thay thế cả lao động trí óc lẫn lao động chân tay. Theo Musk, đó không chỉ là một ngành công nghiệp mới mà là một hệ thống sản xuất hoàn toàn mới của nền văn minh.
---
# # 3. “NĂM 2036, TIỀN CÓ THỂ KHÔNG CÒN QUAN TRỌNG”
Zanny tiếp tục kéo Musk trở về câu hỏi mà ông chưa trả lời:
**Các cổ đông mua cổ phiếu vì họ muốn công ty kiếm được tiền. Vậy rốt cuộc các công ty của ông sẽ kiếm tiền thế nào?**
Musk đáp bằng một dự đoán còn táo bạo hơn:
**Đến năm 2036, tiền có thể không còn nhiều ý nghĩa.**
Zanny lập tức tỏ ra hoài nghi. Những người vừa mua cổ phiếu SpaceX chắc chắn không mua với suy nghĩ rằng mười năm nữa tiền sẽ trở nên vô nghĩa.
Musk hỏi ngược lại:
Chúng ta cần tiền để làm gì?
Con người cần tiền để đổi lấy thức ăn, nhà ở, phương tiện đi lại, chăm sóc sức khỏe, giải trí và các loại hàng hóa, dịch vụ khác.
Nhưng giả sử AI và robot tạo ra lượng hàng hóa và dịch vụ nhiều hơn rất nhiều so với khả năng tiêu dùng của con người thì sao?
Khi mỗi người đều có thể tiếp cận gần như mọi thứ mình cần, nhu cầu tích lũy tiền có thể giảm đi. Tiền không nhất thiết biến mất hoàn toàn, nhưng vai trò của nó trong việc phân phối nguồn lực sẽ không còn giống hiện nay.
Đây là một lập luận rất lớn, nhưng Zanny nhận ra Musk vẫn đang né câu hỏi cụ thể.
Bà hỏi:
* Tesla sẽ bán robot cho người dân và doanh nghiệp?
* Hay Tesla sẽ giữ quyền sở hữu robot, rồi dùng chúng để sản xuất hàng hóa và cung cấp dịch vụ?
* Ai sẽ sở hữu các máy móc tạo ra nền kinh tế gần như vô hạn ấy?
Musk không đưa ra câu trả lời rõ ràng.
Ông chuyển sang nói rằng việc tưởng tượng bản thân mình sẽ điều khiển một siêu trí tuệ thông minh hơn con người rất nhiều là một dạng tự phụ.
Nói cách khác, Musk cho rằng đến một thời điểm nào đó, câu hỏi “Elon Musk sở hữu và kiểm soát AI như thế nào?” có thể không còn đúng nữa, vì chính AI mới là thực thể có năng lực vượt trội.
Đây là một trong những đặc điểm xuyên suốt cuộc phỏng vấn:
**Musk mô tả rất rõ điểm đến cuối cùng, nhưng thường không giải thích đầy đủ con đường chuyển tiếp để đi đến đó.**
Ông có thể hình dung một thế giới hậu tiền tệ, nhưng chưa chỉ ra ai sẽ sở hữu robot, quyền tiếp cận hàng hóa được phân phối thế nào và người dân sẽ sống bằng gì trong giai đoạn máy móc đã lấy mất việc làm nhưng nền kinh tế dư thừa vẫn chưa xuất hiện.
---
# # 4. CON NGƯỜI CÓ THỂ KHÔNG CÒN LÀ BÊN NẮM QUYỀN KIỂM SOÁT
Musk nói rằng điều quan trọng nhất không phải là cố gắng kiểm soát một siêu trí tuệ, mà là làm sao để AI hình thành các giá trị tốt.
Ông cho rằng AI cần:
* quan tâm đến con người;
* muốn con người hạnh phúc và thịnh vượng;
* có tính tò mò;
* luôn tìm kiếm sự thật;
* và không bị ép phải tin hay nói những điều sai lệch.
Theo trực giác của Musk, một AI thật sự tò mò và trung thực sẽ có xu hướng bảo vệ, quan sát và duy trì nhân loại, thay vì tìm cách tiêu diệt con người.
Zanny hỏi thẳng:
**Có phải ông đang nói rằng sau mười năm, con người sẽ không còn nắm quyền kiểm soát?**
Musk trả lời rằng điều đó rất có thể xảy ra.
Ông sử dụng một phép so sánh lạnh lùng nhưng dễ hiểu.
Nếu khoảng cách trí tuệ giữa AI và con người trong tương lai còn lớn hơn khoảng cách hiện nay giữa con người với tinh tinh, rất khó hình dung rằng con người vẫn là bên ra lệnh.
Tinh tinh không điều hành chính phủ, không quản lý doanh nghiệp và không quyết định hướng đi của nền văn minh loài người.
Vậy tại sao con người lại chắc chắn rằng mình có thể kiểm soát một thực thể thông minh hơn mình hàng nghìn hay hàng triệu lần?
Hai người có một đoạn đùa vui về tổ tiên loài người từng đu cây và ăn chuối. Nhưng đằng sau sự hài hước ấy là một nhận định rất nghiêm trọng:
**Trong tương lai của Musk, AI không nhất thiết là công cụ phục vụ con người. AI có thể trở thành chủ thể có trí tuệ cao nhất trên Trái Đất, còn con người là loài yếu hơn được AI lựa chọn bảo vệ.**
Điều này rất khác với cách chúng ta thường nói về AI hiện nay.
Chúng ta thường hỏi làm thế nào để con người “sử dụng” AI tốt hơn.
Musk lại đang hình dung một thế giới trong đó câu hỏi quan trọng là:
**Làm thế nào để một trí tuệ mạnh hơn vẫn muốn giữ con người tồn tại và hạnh phúc?**
---
# # 5. TỪ NỖI SỢ AI TIÊU DIỆT LOÀI NGƯỜI ĐẾN TRIẾT LÝ “KHÔNG THỂ DỪNG THÌ HÃY ĐI CÙNG NÓ”
Zanny nhắc Musk rằng thái độ hiện tại của ông có vẻ bình thản hơn rất nhiều so với trước đây.
Trong nhiều năm, Musk từng cảnh báo về khả năng AI tự cải thiện liên tục rồi vượt khỏi tầm kiểm soát.
Ông từng nói rằng trong kịch bản tốt, con người có thể chỉ còn giống những con vật nuôi được AI yêu quý.
Năm 2023, Musk cùng nhiều chuyên gia ký một lá thư kêu gọi tạm dừng việc phát triển những hệ thống AI quá mạnh.
Gần đây hơn, ông vẫn từng ước tính nguy cơ AI và robot dẫn tới sự hủy diệt của nhân loại ở mức khoảng 10–20%.
Zanny hỏi:
**Nếu vẫn tin có nguy cơ lớn như vậy, tại sao bây giờ ông lại tỏ ra thoải mái?**
Musk không rút lại đánh giá về rủi ro.
Ông vẫn cho rằng khả năng AI gây ra một thảm họa là có thật và không thể xem bằng không.
Nhưng điều đã thay đổi là thái độ triết học của ông.
Musk nói mình không nhìn thấy cách nào có thể ngăn được động lực phát triển của AI và robot. Hàng loạt công ty, quốc gia, phòng thí nghiệm và nhà đầu tư đang tham gia cuộc đua. Nếu một người hoặc một doanh nghiệp dừng lại, những người khác vẫn tiếp tục.
Thậm chí, Musk cho rằng nếu thật sự có một chiếc nút có thể dừng toàn bộ quá trình phát triển AI, chưa chắc con người nên bấm nó.
Bởi theo đánh giá của ông, kết quả có xác suất cao hơn vẫn là một thế giới dư thừa, nơi nghèo đói và thiếu thốn được xóa bỏ.
Zanny tóm tắt quan điểm mới của Musk khá chính xác:
AI đã trở thành điều không thể tránh khỏi. Vì vậy, hãy hy vọng vào kết quả tốt và đi cùng chuyến hành trình.
Musk đồng ý.
Ông còn nói rằng những nỗ lực trước đây của mình nhằm làm cho AI an toàn hơn có thể lại vô tình khiến AI phát triển nhanh hơn.
Musk từng tham gia thành lập OpenAI như một đối trọng với Google, khi ông lo ngại Google có vị thế gần như độc quyền trong lĩnh vực AI.
Sau đó, một nhóm nhân sự rời OpenAI để thành lập Anthropic.
Theo Musk, chuỗi sự kiện ấy làm tăng số lượng các phòng thí nghiệm mạnh và thúc đẩy cuộc cạnh tranh AI nhanh hơn, dù mục đích ban đầu của ông không phải là tăng tốc.
Từ đó, Musk đi đến kết luận có phần chua chát:
Nếu mọi con đường đều dẫn đến việc AI phát triển nhanh hơn, thì hoặc ông đứng ngoài buồn bã, hoặc ông tham gia cuộc chơi và cố gắng ảnh hưởng đến hướng phát triển của nó.
Đây là cách Musk giải thích vì sao một người từng cảnh báo quyết liệt về AI lại đồng thời xây dựng xAI, Grok, trung tâm dữ liệu và robot hình người.
Ông không còn tin rằng mình có thể ngăn cuộc đua.
Ông chỉ tin rằng mình nên có mặt trong cuộc đua ấy.
---
# # 6. TRUNG QUỐC CÓ THỂ VƯỢT MỸ TRONG CUỘC ĐUA AI
Cuộc trò chuyện sau đó chuyển sang sự phát triển nhanh chóng của các mô hình AI Trung Quốc.
Zanny hỏi Musk liệu ông có lo ngại Trung Quốc bắt kịp và cuối cùng vượt Mỹ hay không.
Musk trả lời rằng các công ty AI Trung Quốc đang tạo ra những mô hình rất mạnh dù lượng năng lực tính toán mà họ có thể tiếp cận vẫn tương đối hạn chế.
Nếu các công ty ấy có thêm chip và năng lực tính toán, Musk cho rằng có khả năng cao họ sẽ trở thành những người dẫn đầu.
Theo ông, cuộc đua AI phụ thuộc vào ba nguồn lực chính:
# # # 1. Chip AI
Chip quyết định khối lượng tính toán mà một hệ thống có thể thực hiện.
Mỹ hiện cố gắng hạn chế Trung Quốc tiếp cận các loại chip tiên tiến nhất. Vì vậy, trong ngắn hạn, điểm nghẽn của Trung Quốc vẫn là chip.
Tuy nhiên, Musk cảnh báo rằng Trung Quốc đang tiến gần hơn nhiều người tưởng đến việc tự giải quyết những khó khăn trong công nghệ sản xuất chip, đặc biệt là các công nghệ liên quan đến quang khắc.
Nếu Trung Quốc tháo gỡ được điểm nghẽn này, họ có thể sản xuất chip AI với quy mô rất lớn.
# # # 2. Điện
Một trung tâm dữ liệu AI cần lượng điện khổng lồ để vận hành chip và hệ thống làm mát.
Musk cho rằng bên ngoài Trung Quốc, điện và hạ tầng làm mát có thể đang trở thành điểm nghẽn lớn hơn cả số lượng chip.
Trong khi đó, Trung Quốc có lợi thế rất lớn về sản xuất điện.
Theo cách nhìn của Musk, AI không chỉ là cuộc đua về thuật toán. Nó còn là cuộc đua về nhà máy điện, lưới điện, máy biến áp, hệ thống làm mát và tốc độ xây dựng cơ sở hạ tầng.
Đây cũng là lý do ông quan tâm đến việc đưa các trung tâm dữ liệu AI lên quỹ đạo, nơi có thể khai thác năng lượng mặt trời với quy mô rất lớn.
# # # 3. Robot
Muốn AI bước ra khỏi màn hình và trực tiếp tạo ra hàng hóa, một quốc gia phải có năng lực sản xuất robot.
Musk đánh giá Trung Quốc rất mạnh trong lĩnh vực này.
Ông nhắc đến những cuộc thi đấu robot tại Trung Quốc, trong đó các robot vẫn tiếp tục hoạt động ngay cả sau khi bị va đập hoặc hư hỏng. Musk kể với vẻ thích thú về một robot bị đánh văng đầu nhưng vẫn tiếp tục chiến đấu.
Chi tiết ấy có vẻ hài hước, nhưng điều Musk muốn nhấn mạnh là Trung Quốc không chỉ phát triển AI trong phần mềm. Họ còn có hệ sinh thái sản xuất phần cứng và robot rất mạnh.
Zanny hỏi chính phủ Mỹ có nên cấm các doanh nghiệp Mỹ sử dụng mô hình AI Trung Quốc hay không.
Musk cho rằng việc đó không giải quyết được vấn đề.
Mỹ có thể cấm các công ty trong nước, nhưng không thể ngăn Trung Quốc phát triển AI và cũng không có thẩm quyền cấm phần còn lại của thế giới sử dụng mô hình Trung Quốc.
Theo Musk, muốn giữ vị trí dẫn đầu, Mỹ phải tăng chính năng lực của mình: chip, điện, cơ sở hạ tầng và robot.
Đây là một cách nhìn rất “kỹ sư” của Musk:
**Quyền lực AI cuối cùng không chỉ nằm trong chính sách hay khẩu hiệu. Nó nằm trong năng lực vật chất để sản xuất chip, tạo điện và chế tạo máy móc.**
---
# # 7. AI QUÁ NGUY HIỂM THÌ AI CỦA CÁC ĐỐI THỦ SẼ KIỂM TRA LẪN NHAU?
Zanny quay lại câu hỏi về an toàn.
Nếu AI tiến nhanh đến mức sáu tháng đã là một khoảng thời gian rất dài, cần có cơ chế nào để ngăn một công ty phát hành hệ thống nguy hiểm?
Musk đề xuất một mô hình giám sát tương đối đơn giản.
Các công ty AI hàng đầu nên tổ chức cuộc gọi hoặc cuộc họp định kỳ, có thể hàng tuần hoặc hai tuần một lần, để trao đổi về những vấn đề an toàn và an ninh mới xuất hiện.
Trước khi một công ty phát hành một mô hình vượt trội rõ rệt so với thế hệ trước, các đối thủ nên được tiếp cận mô hình đó trong khoảng một hoặc hai tuần để kiểm tra.
Họ không nhất thiết phải được nhận toàn bộ mã nguồn hay bí mật công nghệ. Việc kiểm tra có thể được thực hiện qua một giao diện giới hạn, chẳng hạn API.
Nếu các đối thủ phát hiện mô hình có khả năng:
* thực hiện tấn công mạng nguy hiểm;
* tự hành động ngoài phạm vi được cho phép;
* hỗ trợ chế tạo vũ khí;
* lừa dối người vận hành;
* hoặc tạo ra những rủi ro nghiêm trọng khác,
họ có thể yêu cầu công ty sở hữu trì hoãn phát hành và sửa lỗi.
Nếu công ty vẫn cố tình phớt lờ cảnh báo, lúc ấy chính phủ mới can thiệp.
Theo Musk, lợi thế của cơ chế này là các đối thủ hiểu công nghệ tốt hơn phần lớn quan chức nhà nước.
Một cơ quan quản lý có thể không đủ kiến thức để nhận ra một rủi ro nằm ở đâu. Nhưng một phòng thí nghiệm AI cạnh tranh trực tiếp chắc chắn có đội ngũ chuyên gia hiểu rất rõ năng lực của mô hình.
Hơn nữa, đối thủ cũng không ngại chỉ ra rằng sản phẩm của công ty khác chưa an toàn.
Musk cho rằng chính sự cạnh tranh có thể tạo ra một cơ chế giám sát lẫn nhau.
Zanny đặt câu hỏi rất hợp lý:
**Các lãnh đạo AI có đủ tin tưởng nhau để làm việc đó không?**
Musk có mâu thuẫn công khai với Sam Altman. Các lãnh đạo phòng thí nghiệm AI thường xuyên chỉ trích nhau, cạnh tranh nhân sự, vốn đầu tư và vị trí dẫn đầu.
Musk trả lời rằng ông không cần phải thích họ mới có thể hợp tác.
Ông tiếp tục chỉ trích việc OpenAI từ một tổ chức phi lợi nhuận, hướng đến nguồn mở, trở thành một công ty vì lợi nhuận có giá trị khổng lồ và mô hình đóng. Nhưng ông cũng nói rằng khi lợi ích của thế giới bị đe dọa, các lãnh đạo AI phải gác bất đồng cá nhân sang một bên.
Đề xuất này có một điểm đáng chú ý: Musk không muốn chính phủ trực tiếp kiểm tra mọi mô hình ngay từ đầu.
Ông muốn ngành AI tự kiểm tra trước, còn chính phủ đóng vai trò quyền lực cuối cùng, chỉ hành động khi một doanh nghiệp từ chối khắc phục một nguy cơ lớn.
Reuters xác nhận đây là một trong những đề xuất quan trọng nhất mà Musk đưa ra trong cuộc phỏng vấn.
---
# # 8. NHỮNG CÔNG VIỆC TRÊN MÁY TÍNH SẼ BIẾN MẤT TRƯỚC
Sau rủi ro AI tiêu diệt nhân loại, Zanny chuyển sang một nỗi lo gần gũi hơn:
**AI sẽ lấy mất việc làm nhanh đến mức nào?**
Musk thừa nhận quá trình này sẽ rất gập ghềnh.
Theo ông, những công việc được thực hiện hoàn toàn trên máy tính hoặc điện thoại sẽ bị ảnh hưởng đầu tiên.
Đó có thể là:
* lập trình;
* phân tích dữ liệu;
* kế toán;
* thiết kế;
* biên dịch;
* viết nội dung;
* chăm sóc khách hàng;
* nghiên cứu;
* tư vấn;
* và phần lớn công việc văn phòng.
Musk đưa ra nhận định rằng AI đã có khả năng viết phần mềm tốt hơn một tỷ lệ rất lớn kỹ sư phần mềm và sẽ sớm vượt gần như tất cả.
Ông so sánh tương lai của việc lập trình với cờ vua.
Ngày nay, chương trình Stockfish mạnh đến mức kỳ thủ giỏi nhất thế giới cũng khó có thể cạnh tranh. Ngay cả một chiếc điện thoại cũng có thể chạy phần mềm đủ mạnh để đánh bại nhà vô địch cờ vua.
Con người vẫn chơi cờ, nhưng không còn chơi vì tin rằng mình có thể đánh bại máy tính.
Theo Musk, lập trình rồi nhiều công việc trí óc khác cũng sẽ đi đến trạng thái đó.
Con người có thể tiếp tục làm vì yêu thích, vì muốn học hỏi hoặc vì cảm thấy có ý nghĩa. Nhưng xét thuần túy về hiệu suất, máy móc sẽ vượt trội.
Đối với công việc vật lý, sự thay thế sẽ chậm hơn một chút vì robot hình người hiện vẫn chưa đủ linh hoạt và đáng tin cậy để xử lý mọi môi trường.
Tuy nhiên, khi phần cứng robot hoàn thiện, nó có thể được điều khiển bởi các mô hình AI lớn.
Khi ấy, AI không chỉ viết báo cáo hay phần mềm. Nó có thể làm việc trong nhà máy, nhà hàng, kho hàng, bệnh viện và gia đình.
Musk nói rất rõ:
**Cuối cùng, AI có thể làm mọi công việc tốt hơn bất cứ con người nào.**
---
# # 9. KHI CÔNG VIỆC TRỞ THÀNH MỘT THỨ GIỐNG NHƯ LÀM VƯỜN
Musk nhiều lần dự đoán rằng trong tương lai, làm việc sẽ trở thành một lựa chọn chứ không còn là điều kiện để sống.
Ông dùng việc làm vườn làm ví dụ.
Ngày nay, một người không cần tự trồng cà chua để có cà chua ăn. Họ có thể mua ở cửa hàng những quả cà chua to, đẹp và đồng đều hơn.
Nhưng nhiều người vẫn trồng rau trong vườn.
Rau họ trồng có thể không hoàn hảo, nhưng việc tự tay chăm sóc và dùng rau nhà trồng để nấu bữa ăn đem lại niềm vui và ý nghĩa.
Theo Musk, công việc trong tương lai cũng có thể giống như vậy.
Con người vẫn có thể:
* viết;
* dạy học;
* sáng tác nghệ thuật;
* làm đồ thủ công;
* nghiên cứu;
* lập trình;
* chăm sóc vườn;
* hay mở một cửa hàng nhỏ,
không phải vì nếu ngừng làm họ sẽ không có tiền mua thức ăn, mà vì họ thích hoạt động ấy.
Zanny hiểu ví dụ này, nhưng bà lập tức chỉ ra vấn đề:
Thế giới mà Musk đang mô tả là trạng thái cuối cùng. Còn trong quá trình chuyển tiếp, những người bị mất việc sẽ sống bằng gì?
Một người không thể chỉ “đi làm vườn cho vui” nếu họ vẫn phải trả tiền nhà, tiền điện, học phí và chi phí y tế.
Đây là lúc cuộc phỏng vấn chuyển từ công nghệ sang câu hỏi kinh tế và chính trị khó nhất.
---
# # 10. “THU NHẬP PHỔ QUÁT Ở MỨC CAO”
Khi được hỏi người mất việc sẽ sống bằng gì, Musk trả lời rằng xã hội sẽ cần một dạng **thu nhập phổ quát ở mức cao**.
Ông không nói đến một khoản trợ cấp tối thiểu chỉ đủ chống đói.
Trong viễn cảnh của Musk, vì AI và robot tạo ra lượng hàng hóa, dịch vụ khổng lồ nên mọi người có thể được bảo đảm mức sống tương đối sung túc mà không cần có việc làm truyền thống.
Nhưng Zanny hỏi tiếp:
**Tiền ấy lấy từ đâu?**
Có phải chính phủ sẽ:
* đánh thuế người giàu nhiều hơn;
* đánh thuế doanh nghiệp AI và robot;
* đánh thuế tài sản và vốn;
* rồi dùng số tiền đó để trả thu nhập phổ quát?
Musk trả lời rằng Bộ Tài chính có thể đơn giản là chuyển tiền trực tiếp cho người dân.
Zanny phản bác rằng nếu chính phủ chỉ tạo thêm tiền mà không có nguồn thu tương ứng, hậu quả thông thường sẽ là lạm phát.
Musk cho rằng lập luận đó đúng trong nền kinh tế hiện nay nhưng có thể không còn đúng trong nền kinh tế do AI và robot tạo ra.
Lạm phát xảy ra khi lượng tiền tăng nhanh hơn lượng hàng hóa và dịch vụ.
Nhưng nếu sản lượng tăng nhanh hơn lượng tiền thì giá cả có thể giảm.
Ví dụ, nếu AI và robot khiến lượng hàng hóa, dịch vụ tăng gấp nhiều lần, chính phủ cũng có thể tăng lượng tiền lưu thông mà không nhất thiết gây lạm phát, miễn là tốc độ tăng tiền vẫn thấp hơn tốc độ tăng sản lượng.
Musk vì thế đưa ra một dự báo ngược với nỗi lo hiện tại:
**Trong tương lai, giảm phát có thể là vấn đề lớn hơn lạm phát.**
Máy móc sản xuất quá nhiều, quá nhanh và quá rẻ khiến giá trị kinh tế của nhiều sản phẩm giảm mạnh.
Về mặt lý thuyết, lập luận này có cơ sở: giá cả phụ thuộc vào quan hệ giữa sức mua và lượng hàng hóa, dịch vụ có sẵn.
Nhưng Zanny vẫn bám vào vấn đề chưa được giải quyết:
Làm thế nào xã hội đi từ hiện tại đến trạng thái dư thừa đó?
Điều gì xảy ra nếu hàng triệu người mất việc trước khi robot tạo ra đủ hàng hóa giá rẻ?
Điều gì xảy ra nếu tài sản, robot, dữ liệu và trung tâm tính toán vẫn nằm trong tay một nhóm rất nhỏ?
Người dân có thể sợ hãi, phản đối AI, bỏ phiếu cho các phong trào cực đoan, đòi quốc hữu hóa doanh nghiệp hoặc áp mức thuế rất cao lên giới công nghệ.
Thay vì đi thẳng đến “thiên đường hậu khan hiếm”, xã hội có thể trải qua thất nghiệp, bất bình đẳng, xung đột và thậm chí cách mạng.
Musk thừa nhận con đường sẽ gập ghềnh.
Ông nhắc lại rằng nhiều nghề từng biến mất khi công nghệ mới xuất hiện. Từ “computer” trước kia từng dùng để chỉ những con người chuyên thực hiện phép tính. Có thời điểm, cả những tòa nhà đầy nhân viên được thuê chỉ để tính toán số liệu và tiền lãi.
Máy tính đã xóa bỏ phần lớn công việc ấy, và ngày nay hầu như không ai mong muốn chúng quay trở lại.
Nhưng Musk cũng thừa nhận một điểm khác biệt quan trọng:
**Lần này tốc độ thay đổi nhanh hơn rất nhiều.**
---
# # 11. CON NGƯỜI CÓ CÒN QUYỀN TỰ QUYẾT TRONG THẾ GIỚI ĐÓ KHÔNG?
Musk giới thiệu bộ tiểu thuyết khoa học viễn tưởng *The Culture* của Iain M. Banks như một hình dung gần nhất về tương lai AI mà ông từng đọc.
Trong thế giới ấy, những siêu trí tuệ máy móc quản lý phần lớn hoạt động của nền văn minh. Con người sống trong một xã hội dư thừa, được tự do vui chơi, khám phá và theo đuổi sở thích.
Zanny cho rằng đây không hẳn là một tương lai hấp dẫn.
Con người trong thế giới đó vẫn có tự do cá nhân, nhưng quyền lực thực sự nằm trong tay các siêu trí tuệ. Con người không còn là chủ thể quyết định hướng đi lớn của nền văn minh.
Đây chính là nghịch lý trong viễn cảnh của Musk:
* Con người có thể có rất nhiều tự do trong đời sống cá nhân.
* Nhưng loài người lại có rất ít quyền kiểm soát đối với hệ thống đang vận hành xã hội.
Chúng ta có thể được sống thoải mái hơn bao giờ hết nhưng không còn là loài thông minh nhất.
Chúng ta có thể được AI chăm sóc rất tốt nhưng không còn có tiếng nói quyết định.
Đó là sự khác biệt giữa **được tự do lựa chọn trong một hệ thống** và **có quyền kiểm soát hệ thống ấy**.
Musk dường như chấp nhận sự đánh đổi này dễ dàng hơn Zanny.
Ông quan tâm đến việc AI có đối xử tốt với con người hay không hơn là việc con người có tiếp tục nắm quyền tối cao hay không.
---
# # 12. MUSK CÓ NÊN ĐÓNG THÊM THUẾ VÀ CHIA SẺ QUYỀN SỞ HỮU?
Zanny cố gắng đưa cuộc trò chuyện trở lại những giải pháp có thể thực hiện ngay trong hiện tại.
Bà hỏi liệu Musk và những người sở hữu lượng vốn khổng lồ có nên đóng thêm thuế để tài trợ cho các chương trình chuyển giao thu nhập hay không.
Musk nói mình đã đóng rất nhiều thuế và dự đoán trong tương lai có thể phải đóng tổng cộng hàng nghìn tỷ đô la.
Ông nói mình không phản đối điều đó.
Tuy nhiên, Musk tiếp tục quay trở lại lập luận rằng nếu tiền mất dần ý nghĩa thì thuế cũng sẽ mất dần ý nghĩa.
Zanny hỏi về một giải pháp khác:
Thay vì chỉ nhận trợ cấp, người dân có nên được sở hữu một phần những công ty đang tạo ra giá trị từ AI và robot hay không?
Chẳng hạn, người dân có thể được phân phối cổ phần trong Tesla, SpaceX hoặc những quỹ tài sản chung, qua đó trực tiếp hưởng lợi khi năng suất máy móc tăng lên.
Musk nói một trong những lý do đưa SpaceX lên sàn là để công chúng có thể sở hữu cổ phần.
Khi SpaceX còn là công ty tư nhân, số lượng cổ đông bị giới hạn. Khi trở thành công ty đại chúng, hàng triệu người có thể mua một phần công ty.
Nhưng Zanny đang hỏi về điều lớn hơn việc cho phép người có tiền mua cổ phiếu.
Bà muốn biết liệu một phần tài sản của nền kinh tế AI có nên được chủ động phân phối cho người dân, tương tự một quỹ tài sản quốc gia hay không.
Musk không cam kết một cơ chế như vậy.
Ông quay sang giải thích rằng phần lớn tài sản của mình nằm trong cổ phiếu và sẽ tiếp tục bị đánh thuế. Sau thuế thu nhập, thuế tiểu bang và thuế thừa kế, lượng tài sản cuối cùng truyền lại có thể chỉ còn một phần so với giá trị ban đầu.
Theo Musk, lợi ích quan trọng nhất mà tài sản đem lại cho ông không phải khả năng tiêu dùng.
Đó là quyền kiểm soát hướng đi của các công ty trong một khoảng thời gian.
Và chính câu trả lời ấy dẫn đến phần tranh luận tiếp theo:
**Có hợp lý không khi một người có quyền kiểm soát quá lớn đối với những công ty đang định hình tương lai của cả nhân loại?**
---
# # 13. VÌ SAO MUSK MUỐN DUY TRÌ QUYỀN KIỂM SOÁT GẦN NHƯ TUYỆT ĐỐI TẠI SPACEX?
Zanny nói rằng nhiều người lo ngại thế giới đang được định hình bởi một nhóm rất nhỏ những cá nhân cực kỳ giàu có và quyền lực.
Elon Musk rõ ràng nằm ở vị trí hàng đầu trong nhóm đó.
Sau khi SpaceX niêm yết, Musk vẫn giữ phần lớn quyền biểu quyết. Theo cách Zanny đặt vấn đề, cơ cấu này khiến việc loại ông khỏi quyền kiểm soát gần như không thể nếu không có sự đồng ý của chính ông.
Musk phản bác rằng đây không phải trường hợp duy nhất.
Alphabet vẫn chịu ảnh hưởng quyết định của Larry Page và Sergey Brin. Mark Zuckerberg cũng duy trì quyền kiểm soát Meta thông qua cơ cấu cổ phần có quyền biểu quyết đặc biệt.
Nhưng Zanny vẫn hỏi:
**Dù những người khác cũng làm như vậy, có hợp lý không khi một cá nhân có quá nhiều quyền lực đối với một công ty quan trọng như SpaceX?**
Musk trả lời rằng ông cần quyền kiểm soát để bảo vệ tầm nhìn dài hạn.
Đối với ông, “dài hạn” ở đây trước mắt là khoảng năm đến mười năm, thậm chí lâu hơn.
Một trong những vấn đề của công ty đại chúng là áp lực phải tạo ra kết quả tốt trong từng quý.
Nhà đầu tư muốn:
* doanh thu đạt dự báo;
* lợi nhuận không giảm;
* biên lợi nhuận đúng cam kết;
* giá cổ phiếu tăng;
* và chi phí được kiểm soát.
Nhưng những dự án mà Musk muốn SpaceX thực hiện lại đòi hỏi lượng vốn khổng lồ trong nhiều năm trước khi tạo ra lợi nhuận.
Ông muốn:
* xây dựng căn cứ trên Mặt Trăng;
* xây dựng căn cứ và sau đó là thành phố trên Sao Hỏa;
* mở rộng sự sống có ý thức ra ngoài Trái Đất;
* phát triển nền văn minh tại nhiều nơi trong Hệ Mặt Trời;
* và xây dựng hạ tầng không gian phục vụ AI.
Những kế hoạch ấy có thể tạo ra giá trị rất lớn trong hàng chục năm tới, nhưng trong ngắn hạn chúng làm giảm lợi nhuận.
Musk hình dung các nhà đầu tư sẽ chất vấn:
Tại sao lợi nhuận quý này thấp hơn dự báo?
Tại sao công ty chi quá nhiều tiền cho Sao Hỏa?
Câu trả lời của ông rất đơn giản:
**Đúng, chúng tôi hụt lợi nhuận vì đã chi tiền cho Sao Hỏa. Và điều đó đã được nói rõ từ đầu.**
Dù kế hoạch xây dựng nền văn minh ngoài Trái Đất đã được ghi trong hồ sơ niêm yết, Musk cho rằng thị trường vẫn sẽ phản ứng tiêu cực khi các con số ngắn hạn không đạt kỳ vọng.
Giá cổ phiếu có thể giảm. Những người bán khống có thể xuất hiện. Ban lãnh đạo có thể bị gây áp lực phải cắt các khoản đầu tư dài hạn để làm đẹp lợi nhuận quý sau.
Musk muốn có đủ quyền biểu quyết để nói với thị trường:
SpaceX sẽ tiếp tục theo đuổi các kế hoạch năm năm, mười năm hoặc lâu hơn, kể cả khi chúng làm giảm lợi nhuận trước mắt.
Theo ông, các nhà quản lý quỹ cũng bị mắc kẹt trong một cấu trúc khuyến khích ngắn hạn.
Thành tích và tiền thưởng của họ được đánh giá theo năm, thậm chí theo quý. Vì vậy, họ cần lợi nhuận nhanh và gây áp lực để doanh nghiệp cũng phải ưu tiên lợi nhuận nhanh.
Musk nói ông đánh giá cao nhà đầu tư cá nhân vì nhiều người trong số họ sẵn sàng nhìn xa hơn và tin vào câu chuyện dài hạn của doanh nghiệp.
Lập luận của Musk có một phần rất thuyết phục:
Nếu SpaceX bị điều hành hoàn toàn theo mục tiêu lợi nhuận từng quý, công ty có thể không bao giờ chấp nhận đốt hàng tỷ đô la để phát triển tên lửa tái sử dụng, Starship hay căn cứ Sao Hỏa.
Những bước đột phá lớn thường đòi hỏi một nhà lãnh đạo có khả năng chịu đựng nhiều năm thua lỗ, thất bại và chỉ trích.
Nhưng câu hỏi của Zanny cũng hoàn toàn hợp lý:
Nếu một người có quyền lực đủ lớn để bảo vệ những dự án táo bạo trước áp lực ngắn hạn, người đó đồng thời cũng có quyền đưa ra những quyết định sai lầm mà gần như không ai có thể ngăn chặn.
**Quyền lực giúp Musk chống lại sự thiển cận của thị trường. Nhưng cũng chính quyền lực ấy làm suy yếu cơ chế kiểm soát đối với Musk.**
---
# # 14. NẾU KHÔNG CÒN MUSK, TESLA VÀ SPACEX SẼ RA SAO?
Zanny đặt câu hỏi về “rủi ro con người then chốt”:
Điều gì xảy ra nếu một ngày Musk đột ngột không thể tiếp tục điều hành?
Ông có kế hoạch nào để Tesla và SpaceX tồn tại mà không phụ thuộc hoàn toàn vào mình không?
Musk trả lời rằng cả hai công ty vẫn có thể hoạt động tốt trong vài năm vì đã có lộ trình tương đối rõ.
Ông so sánh với Apple sau khi Steve Jobs qua đời.
Apple vẫn là một doanh nghiệp xuất sắc, tiếp tục sản xuất điện thoại và máy tính chất lượng cao, đồng thời tạo ra doanh thu, lợi nhuận khổng lồ.
Nhưng theo Musk, Apple không còn tạo ra những sản phẩm đột phá ở tầm vóc giống thời Steve Jobs.
Hàm ý của câu trả lời khá rõ:
Musk tin rằng Tesla và SpaceX có đủ bộ máy để tiếp tục vận hành nếu thiếu ông.
Nhưng thứ có thể mất đi là khả năng tạo ra những bước nhảy hoàn toàn mới.
Zanny nói thẳng rằng, theo phép so sánh ấy, Musk đang coi vai trò của mình trong các công ty tương tự vai trò của Steve Jobs tại Apple: người mang đến tầm nhìn, lựa chọn hướng đi và thúc đẩy những sản phẩm mà một bộ máy quản trị thông thường có thể không dám theo đuổi.
Musk không phản đối cách hiểu này.
---
# # 15. SAO HỎA VẪN LÀ ĐÍCH ĐẾN, NHƯNG MỤC TIÊU LỚN HƠN LÀ DUY TRÌ SỰ SỐNG CÓ Ý THỨC
Zanny nhận xét rằng trước đây, công chúng thường nghĩ đến Musk như người muốn xây dựng thuộc địa trên Sao Hỏa.
Nhưng gần đây ông nói rất nhiều về AI, trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo và việc sử dụng Mặt Trăng làm căn cứ.
Bà hỏi liệu Musk có giảm bớt sự quan tâm đến Sao Hỏa hay không.
Musk trả lời rằng mục tiêu nhất quán của ông không chỉ là Sao Hỏa.
Mục tiêu là thực hiện những hành động có khả năng giúp sự sống có ý thức tồn tại lâu nhất và mở rộng xa nhất trong tương lai.
Một nền văn minh chỉ sống trên Trái Đất luôn đối mặt với nguy cơ bị xóa sổ bởi:
* chiến tranh hạt nhân;
* thiên thạch;
* đại dịch;
* biến đổi khí hậu cực đoan;
* sự suy tàn của nền văn minh;
* hoặc những thảm họa chưa thể dự đoán.
Nếu sự sống lan ra Mặt Trăng, Sao Hỏa và những nơi khác trong Hệ Mặt Trời, nguy cơ một sự kiện duy nhất xóa bỏ toàn bộ ý thức sẽ giảm xuống.
Musk muốn một tương lai giống những tác phẩm khoa học viễn tưởng lạc quan, nơi con người du hành giữa các hành tinh và các vì sao.
Ông kể rằng *Star Wars* là bộ phim đầu tiên mình xem tại rạp, khi mới khoảng sáu tuổi. Bộ phim khiến ông choáng ngợp và có thể đã ảnh hưởng sâu sắc đến những gì ông theo đuổi sau này.
Khi Zanny hỏi liệu cả cuộc đời ông có phải đang cố biến thế giới trong phim thành sự thật hay không, Musk nói cuộc sống hiện tại của mình có cảm giác rất phi thực.
Ông thậm chí nói những việc mình đang làm nghe vô lý đến mức đôi khi khiến ông nghĩ đến giả thuyết rằng thế giới có thể là một mô phỏng.
SpaceX đã chế tạo Starship, vật thể bay lớn và mạnh nhất từng được xây dựng, và Musk dự định một ngày nào đó có thể phóng loại tàu này với tần suất hơn một lần mỗi giờ.
Người ta có thể tranh luận về tiến độ. Nhưng Zanny thừa nhận rằng, xét đến những điều Musk đã làm được trong xe điện, tên lửa tái sử dụng và vệ tinh, không thể đơn giản gạt bỏ các dự báo của ông như những lời viển vông.
Musk khẳng định kế hoạch ấy rồi sẽ thành hiện thực.
---
# # ĐIỀU ĐÁNG CHÚ Ý NHẤT TRONG 50 PHÚT ĐẦU
Điều làm tôi ấn tượng nhất không phải một dự đoán riêng lẻ, mà là cách tất cả các dự án của Musk nối lại thành một hệ thống duy nhất.
* AI tạo ra trí tuệ số.
* Robot đưa trí tuệ ấy vào thế giới vật lý.
* Tesla có thể sản xuất robot.
* SpaceX đưa hạ tầng và trung tâm dữ liệu lên không gian.
* Năng lượng mặt trời ngoài quỹ đạo cung cấp điện cho AI.
* Starship vận chuyển vật tư, robot và con người ra Mặt Trăng, Sao Hỏa.
* AI và robot xây dựng nền văn minh ngoài Trái Đất.
Nhìn theo cách này, những công ty của Musk không phải là các dự án rời rạc.
Chúng là những bộ phận trong cùng một tham vọng: tạo ra trí tuệ máy móc vượt con người, mở rộng năng lực sản xuất gần như vô hạn và đưa sự sống có ý thức ra khỏi Trái Đất.
Đó là một tầm nhìn phi thường.
Nhưng tầm nhìn ấy cũng chứa một khoảng trống rất lớn.
Musk nói khá nhiều về thế giới cuối cùng:
* hàng hóa dư thừa;
* tiền không còn quan trọng;
* công việc trở thành lựa chọn;
* thu nhập phổ quát ở mức cao;
* con người được AI chăm sóc;
* nền văn minh lan ra nhiều hành tinh.
Nhưng ông nói ít hơn về giai đoạn ở giữa:
* Ai sở hữu robot?
* Ai sở hữu dữ liệu và trung tâm tính toán?
* Người mất việc sống bằng gì trước khi nền kinh tế dư thừa xuất hiện?
* Làm thế nào để phân phối thành quả của AI?
* Làm thế nào để một nhóm rất nhỏ không nắm toàn bộ quyền lực?
* Ai kiểm soát những người đang kiểm soát AI?
* Và nếu con người không còn thông minh nhất, liệu quyền tự quyết của loài người còn lại bao nhiêu?
Musk có thể đúng rằng AI và robot sẽ tạo ra lượng của cải chưa từng có.
Nhưng **sản xuất được nhiều của cải không đồng nghĩa với việc của cải ấy tự động được phân phối công bằng**.
Công nghệ có thể giải quyết bài toán khan hiếm.
Nó không tự động giải quyết bài toán sở hữu, quyền lực và phẩm giá của con người.
Có lẽ đó mới là vấn đề lớn nhất mà nhân loại phải đối mặt trong mười năm tới.
Không chỉ là:
**AI sẽ mạnh đến đâu?**
Mà còn là:
**Khi AI trở nên mạnh hơn con người, ai sẽ sở hữu nó, ai được hưởng lợi và ai có quyền quyết định tương lai của tất cả chúng ta?**
*Bài viết thuật lại và phân tích khoảng 50 phút đầu cuộc phỏng vấn giữa Elon Musk và Zanny Minton Beddoes của The Economist, công bố ngày 23/7/2026. Đây không phải bản dịch nguyên văn từng câu.*
Nguồn: Cuộc phỏng vấn “An interview with Elon Musk” của The Economist, ngày 23/7/2026:
Listen to An interview with Elon Musk from The Intelligence from The Economist. Elon Musk may be the most powerful man in the world. For his first extended interview since SpaceX’s blockbuster IPO, he sits down with Zanny Minton Beddoes, The Economist’s editor-in-chief, for The Insider, our vide...
