21/07/2026
HÀNH TRÌNH HỒI HƯƠNG CỦA ODYSSEUS
Thần thoại Hy Lạp đã luôn có một sức hút đặc biệt đối với mình suốt 15 năm qua, kể từ thời điểm bộ truyện Percy Jackson Và Các Vị Thần Trên Đỉnh Olympus được xuất bản tại Việt Nam. Niềm yêu thích này cũng gắn liền với dòng phim sử thi, thể loại luôn nằm trong nhóm được chấm điểm cao nhất trên bảng xếp hạng cá nhân của mình trên IMDb và Letterboxd, với những cái tên kinh điển như The Ten Commandments (1956), Ben-Hur (1959), Spartacus (1960), Lawrence of Arabia (1962), Gladiator (2000), Troy (2004), hay Kingdom of Heaven (2005)...
Giờ đây, khi tác phẩm điện ảnh The Odyssey (2026) của đạo diễn Christopher Nolan chính thức ra mắt, điều khiến mình hứng thú nhất chính là việc tái hiện lại cuộc hành trình hồi hương đầy thử thách của Odysseus. Dưới đây là hệ thống 14 mốc hành trình cốt lõi trong sử thi, đi kèm sự kiện và vị trí địa lý thực tế.
1. Troy
- Sự kiện: Odysseus lập mưu dùng Ngựa gỗ thành Troy để đưa các chiến binh Hy Lạp lén tiến vào bên trong. Thành Troy thất thủ, khép lại cuộc chiến kinh điển và đánh dấu mốc khởi đầu cho hành trình lưu lạc đầy trắc trở của ông trên đường về quê hương.
- Thời gian: Diễn ra vào khoảng năm 1180 TCN (thời kỳ Đồ Đồng); Odysseus đã ở lại đây 10 năm trước khi nhổ neo.
- Địa điểm: Troy
- Vị trí địa lý ngày nay: Di chỉ khảo cổ Hisarlik, nằm ở phía tây bắc Thổ Nhĩ Kỳ, gần eo biển Dardanelles.
- Số lượng binh lính: Xuất phát hành trình với 12 con thuyền và khoảng 600 binh lính.
2. Land of the Cicones
- Sự kiện: Odysseus và quân lính xảy ra xung đột lớn tại thành phố Ismarus của người Cicones. Dù Odysseus giục rút lui sớm, binh lính vẫn chủ quan ở lại trên bãi biển, tạo cơ hội cho quân viện binh Cicones tổ chức lực lượng đáp trả quyết liệt vào bình minh hôm sau.
- Thời gian: Diễn ra ngay sau khi rời Troy; họ chỉ ở lại đây một vài ngày ngắn ngủi do tổn thất nặng nề sau cuộc đối đầu.
- Địa điểm: Land of the Cicones (thành phố Ismarus)
- Vị trí địa lý ngày nay: Vùng duyên hải Thrace thuộc đông bắc Hy Lạp (khu vực quanh Maroneia hiện nay, nằm giữa Alexandroupolis và Komotini).
- Số lượng binh lính: Chịu tổn thất đầu tiên với 72 người không thể trở về (mất 6 người trên mỗi thuyền từ hạm đội 12 con tàu).
3. Island of the Lotus Eaters
- Sự kiện: Nhóm trinh sát của tàu thưởng thức quả sen do người bản địa mời và lập tức rơi vào trạng thái quên lãng quê nhà cũng như nghĩa vụ. Odysseus phải dùng biện pháp mạnh kéo họ trở lại và cố định họ dưới ghế chèo thuyền để thoát khỏi sự mê hoặc này.
- Thời gian: Đến đảo sau khi bị bão lớn thổi bạt liên tục suốt 9 ngày đêm; họ chỉ dừng lại ở đây vài ngày.
- Địa điểm: Island of the Lotus Eaters
- Vị trí địa lý ngày nay: Đảo Djerba, nằm ngoài khơi bờ biển Tunisia (Bắc Phi) hoặc vùng duyên hải Libya.
- Số lượng binh lính: Bảo toàn nguyên vẹn quân số.
4. Island of the Cyclops
- Sự kiện: Odysseus và 12 người lính bị mắc kẹt trong hang của gã khổng lồ một mắt Polyphemus. Odysseus lừa gạt gã bằng cái tên ẩn danh "Nobody" (Không ai cả), chuốc say gã bằng rượu Ismarus, vô hiệu hóa tầm nhìn của gã bằng cọc nhọn rồi lén thoát ra ngoài bằng cách áp mình dưới bụng cừu. Tuy nhiên, vì một chút kiêu ngạo, Odysseus đã hét lớn tên thật khi tàu chạy đi, khiến thần biển Poseidon (cha của Polyphemus) nổi giận gieo tai ương.
- Thời gian: Thủy thủ đoàn dừng chân tại đây trong khoảng 2 - 3 ngày.
- Địa điểm: Island of the Cyclops
- Vị trí địa lý ngày nay: Đảo Sicily (Ý), khu vực quanh núi lửa Etna và cụm đảo đá Faraglioni dei Ciclopi ngoài khơi bờ biển Aci Trezza gần Catania.
- Số lượng binh lính: Mất mát 4 thành viên do gặp nạn trong hang khổng lồ.
5. Island of Aeolus
- Sự kiện: Thần gió Aeolus tiếp đãi nồng hậu và tặng Odysseus một chiếc túi da giữ các ngọn gió ngược để giúp tàu thuận buồm xuôi gió về quê. Tuy nhiên, khi nhìn thấy bờ biển Ithaca, các binh lính nổi lòng hoài nghi, lén mở túi ra khiến phong ba nổi lên thổi bạt họ quay lại điểm xuất phát, lần này họ bị từ chối giúp đỡ.
- Thời gian: Ở lại 1 tháng trong lần ghé thăm đầu tiên.
- Địa điểm: Island of Aeolus (Đảo nổi Aeolia)
- Vị trí địa lý ngày nay: Quần đảo núi lửa Aeolian (Isole Eolie) nằm ở phía bắc đảo Sicily thuộc biển Tyrrhenian (Ý), tiêu biểu là đảo Lipari.
- Số lượng binh lính: Không có tổn thất quân số tại đảo.
6. Land of the Laestrygonians
- Sự kiện: 11 con tàu của hạm đội tiến vào neo đậu trong một eo biển hẹp bao quanh bởi vách đá và bị bộ tộc khổng lồ Laestrygonians bao vây. Chúng đứng từ trên vách núi tấn công bằng đá tảng làm hư hại nghiêm trọng các con tàu. Chỉ duy nhất con tàu của Odysseus (neo bên ngoài eo biển) kịp chặt xích để rời đi nhanh chóng.
- Thời gian: Diễn ra ngay sau khi rời đảo thần Gió lần 2; họ chỉ ở lại đây chưa đầy một ngày do tình huống ập đến quá nhanh.
- Địa điểm: Land of the Laestrygonians (thành phố Telepylus)
- Vị trí địa lý ngày nay: Khu vực xung quanh Formia thuộc bờ biển phía nam vùng Lazio (Ý), hoặc vịnh tự nhiên Gaeta.
- Số lượng binh lính: Tổn thất quân số nặng nề nhất hành trình, mất 11 con tàu và phần lớn lực lượng (khoảng hơn 500 người).
7. Island of Circe
- Sự kiện: Nữ phù thủy Circe dùng hiệu ứng thuốc mê khiến một nửa thủy thủ đoàn bị hóa thân thành sinh vật khác. Được thần Hermes ban cho cỏ thần Moly để kháng ma thuật, Odysseus dùng bản lĩnh chế ngự Circe, buộc bà phục hồi hình dáng cho các binh lính và sau đó hai bên kết giao tình cảm.
- Thời gian: Thủy thủ đoàn nghỉ ngơi và nhận sự hỗ trợ tại đây trong suốt 1 năm trọn vẹn.
- Địa điểm: Island of Circe (Đảo Aeaea)
- Vị trí địa lý ngày nay: Mỏm núi Cape Circeo nằm trên bờ biển Tyrrhenian của vùng Lazio, Ý (giữa Rome và Naples).
- Số lượng binh lính: Chỉ còn lại 1 con tàu duy nhất; tại đây mất thêm một thành viên tên là Elpenor do gặp tai nạn ngã từ mái nhà của Circe.
8. The Underworld
- Sự kiện: Theo chỉ dẫn của Circe, Odysseus thực hiện nghi thức kết nối tâm linh tại cửa ngõ của thế giới bên kia. Ông gặp gỡ các cố nhân, người mẹ quá cố, các anh hùng thành Troy và đặc biệt là nhận lời tiên tri sống còn từ Tiresias cho chặng đường tiếp theo.
- Thời gian: Trải qua khoảng vài ngày để thực hiện các nghi thức truyền thống (Nekuia).
- Địa điểm: Vùng đất của người Cimmerian (Ranh giới thế giới bên kia)
- Vị trí địa lý ngày nay: Hồ miệng núi lửa Avernus trong vùng Phlegraean Fields gần Naples (Ý), hoặc Hang Sibyl ở vùng Cumae.
- Số lượng binh lính: Không có tổn thất quân số.
9. Island of the Sirens
- Sự kiện: Để vượt qua vùng biển của các quái vật mỹ nhân ngư sở hữu giọng hát gây mê muội làm mất phương hướng tàu, Odysseus ra lệnh cho toàn bộ binh lính lấy sáp ong bịt tai lại. Riêng ông vì muốn trải nghiệm nên đã yêu cầu các lính trói chặt mình vào cột buồm và siết chặt hơn nếu ông ra hiệu buông ra.
- Thời gian: Con tàu chỉ lướt nhanh qua vùng biển này mà không neo đậu lại.
- Địa điểm: Island of the Sirens
- Vị trí địa lý ngày nay: Quần đảo nhỏ Li Galli nằm ngoài khơi bờ biển Amalfi gần Positano ở miền nam nước Ý.
- Số lượng binh lính: Bảo toàn nguyên vẹn quân số.
10. Scylla and Charybdis
- Sự kiện: Odysseus đối mặt với tình thế lưỡng nan: đi sát eo biển của quái vật sáu đầu Scylla hoặc xoáy nước khổng lồ Charybdis. Tuân theo lời khuyên từ Circe, ông chấp nhận rủi ro thiểu số, điều khiển tàu đi sát vách đá Scylla để tránh việc toàn bộ con tàu bị dòng xoáy Charybdis nhấn chìm.
- Thời gian: Chỉ mất vài giờ để chèo thuyền vượt qua eo biển trong sự căng thẳng.
- Địa điểm: Eo biển giữa Scylla và Charybdis
- Vị trí địa lý ngày nay: Eo biển Messina, eo biển hẹp phân chia đảo Sicily và vùng Calabria thuộc đất liền nước Ý.
- Số lượng binh lính: 6 binh lính giỏi chiến đấu nhất gặp nạn do cuộc tấn công từ trên cao của Scylla.
11. Thrinacia – Island of Helios
- Sự kiện: Thời tiết bất lợi khiến tàu bị kẹt lại đảo. Dù Odysseus đã bắt thủy thủ đoàn cam kết nghiêm ngặt không được chạm vào đàn gia súc của thần Mặt Trời Helios, các binh lính do cạn kiệt lương thực đã nhân lúc ông ngủ lén xâm hại đến đàn bò thiêng. Thần Helios đòi lại công lý, khiến thần Zeus giáng sấm sét làm hư hại hoàn toàn con tàu ngay khi vừa ra khơi.
- Thời gian: Bị mắc kẹt tại đảo suốt 1 tháng do thời tiết xấu, sau đó dừng thêm 6 ngày trước khi nhổ neo.
- Địa điểm: Island of Thrinacia
- Vị trí địa lý ngày nay: Đảo Sicily (Thời cổ đại có tên là Trinacria nhờ địa hình hòn đảo có ba góc).
- Số lượng binh lính: Toàn bộ số binh lính còn lại đều gặp nạn trong cơn bão sét; chỉ còn một mình Odysseus sống sót nhờ bám vào mảnh gỗ dạt.
12. Ogygia – Island of Calypso
- Sự kiện: Odysseus đơn độc trôi dạt vào đảo và được nữ thần xinh đẹp Calypso cứu giúp. Cô đem lòng yêu ông sâu sắc, giữ ông lại trong hang động của mình và hứa ban cho ông sự bất tử. Dù sống trong nhung lụa, Odysseus ngày ngày ra bờ biển hướng về quê hương, buộc thần Zeus phải sai Hermes xuống lệnh yêu cầu giải thoát cho ông.
- Thời gian: Odysseus ở lại đây suốt 7 năm trọn vẹn (đây cũng là mốc thời gian cốt truyện sử thi The Odyssey bắt đầu mở màn).
- Địa điểm: Island of Ogygia
- Vị trí địa lý ngày nay: Hòn đảo Gozo (thuộc quốc gia quần đảo Malta ngày nay) hoặc khu vực eo biển Gibraltar (Ceuta/đảo Perejil).
- Số lượng binh lính: 0 người (Odysseus hoàn toàn cô độc).
13. Phaeacia – Land of the Phaeacians
- Sự kiện: Chiếc bè tự chế của Odysseus gặp sự cố, ông dạt vào bờ biển Phaeacia và được công chúa Nausicaa hỗ trợ. Nhà vua Alcinous tiếp đãi ông bằng một yến tiệc lớn. Tại đây, khi nghe ca kỹ hát về những sự kiện ở Troy, Odysseus xúc động tiết lộ danh tính thật và kể lại toàn bộ hải trình gian nan của mình. Cảm động trước câu chuyện, nhà vua tặng ông một con tàu để đưa ông về.
- Thời gian: Ở lại tham gia yến tiệc và nghỉ ngơi trong vài ngày.
- Địa điểm: Phaeacia (Vương quốc của người Phaeacia)
- Vị trí địa lý ngày nay: Đảo Corfu trong vùng biển Ionian, nằm ngoài khơi bờ biển phía tây bắc Hy Lạp.
- Số lượng binh lính: 0 người (được thủy thủ đoàn người Phaeacia hộ tống).
14. Ithaca
- Sự kiện: Odysseus được người Phaeacia đưa về bờ biển quê nhà trong lúc ngủ. Thần Athena cải trang ông thành một kẻ hành khất già nua để bí mật quan sát tình hình. Ông hội ngộ con trai Telemachus, lén tiến vào vương phủ, vượt qua thử thách căng cây cung cổ xưa và cùng con trai dẹp loạn toàn bộ hơn 100 kẻ cầu hôn láo xược để giành lại ngai vàng, đoàn tụ với người vợ thủy chung Penelope.
- Thời gian: Điểm đến cuối cùng, kết thúc đúng 20 năm xa cách kể từ ngày rời quê hương đi tham chiến.
- Địa điểm: Đảo Ithaca
- Vị trí địa lý ngày nay: Đảo Ithaki hiện đại trong vùng biển Ionian, nằm giữa đảo Cephalonia và phần đất liền Hy Lạp.
- Số lượng binh lính: Trở về hoàn toàn một mình (không còn đồng đội nào từ hạm đội ban đầu).
Nhìn lại toàn bộ hành trình, The Odyssey không chỉ đơn thuần là một câu chuyện phiêu lưu, mà là cuộc hành hương kéo dài một thập kỷ của một vị vua trải qua nhiều thăng trầm. Nếu như Odysseus mở đầu phim với hình ảnh một vị vua oai hùng, xông pha chiến đấu giữa làn khói lửa của thành Troy, thì kết phim lại làm nổi bật lên hình ảnh của một người chồng, người cha đã đi qua nhiều sương gió. Trở về sau những năm tháng lưu lạc, ông bớt đi nét ngạo nghễ của thời trẻ nhưng không vì thế mà bớt đi phần oai hùng của một bậc quân vương. Dẫu đã kiên cường bước qua bao nhiêu chặng đường hiểm nguy chống lại cả thần linh lẫn quái vật, hình ảnh ông dịu dàng vuốt mắt chú chó già Argos trung thành ngày trở về lại chính là khoảnh khắc chạm đến cảm xúc nhất, khắc họa một bản thể rất đỗi con người và đầy lòng trắc ẩn nơi ông. Qua lăng kính điện ảnh hiện đại, hành trình này còn phản ánh những vết thương tâm lý hậu chiến tranh, niềm tin và sự phó mặc số phận vào các vị thần của con người thời cổ đại. Với quy mô dàn dựng và chiều sâu thông điệp, tác phẩm hoàn toàn xứng đáng được nhắc lại trong danh sách những bộ phim sử thi kinh điển được lưu truyền cho những năm về sau.
________
Nguồn tham khảo:
The Odyssey Journey. "The Journey of Odysseus." 2026, https://the-odyssey-journey.com/en.
Netchev, Simeon. "Homer’s Odyssey Map: The Journey of Odysseus." The Collector, 2025, https://www.thecollector.com/maps-resources/journey-odysseus-homer-odyssey-map/.
"The Trojan War: The Complete Mythological Guide." History Cooperative, 2023, https://historycooperative.org/the-trojan-war/.
