25/04/2026
KHI KINH TẾ TRI THỨC TRỞ THÀNH TRỤ CỘT CỦA CÁC QUỐC GIA PHÁT TRIỂN, TẠI VIỆT NAM, TP.HCM ĐƯỢC XEM LÀ ĐIỂM HỘI TỤ RÕ NHẤT NHỮNG YẾU TỐ ĐỘC BẢN ĐỂ BỨT PHÁ MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN MỚI
Trong vài thập kỷ qua, các nền kinh tế phát triển đã chuyển từ mô hình dựa vào tài nguyên và lao động giá rẻ sang kinh tế tri thức. Theo World Bank, dịch vụ như tài chính, công nghệ, giáo dục và nghiên cứu chiếm khoảng 60–70% GDP, cho thấy tri thức là nguồn tạo giá trị chủ đạo.
Điều này thể hiện rõ ở các đô thị lớn như Boston, Mỹ, với tâm điểm là khu vự Cambridge gắn với Harvard và MIT. Trong đó, các doanh nghiệp được sáng lập từ cựu sinh viên MIT tạo khoảng 1,9 nghìn tỷ USD doanh thu mỗi năm; Singapore với mức đầu tư 2% GDP cho R&D và các cụm đổi mới như one-north; hay Thâm Quyến, từ đặc khu sản xuất năm 1980 đã đạt hơn 470 tỷ USD năm 2023 nhờ chuyển sang công nghệ và đổi mới sáng tạo. Điểm chung là tri thức chỉ tạo giá trị khi nằm trong hệ sinh thái kết nối giữa đại học, doanh nghiệp và thị trường.
Tại Việt Nam, công nghiệp chế biến, chế tạo vẫn chiếm khoảng 24–25% GDP, nhưng nền kinh tế đang chuyển dịch sang mô hình giá trị cao hơn. Nghị quyết 57 xác định khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực trọng tâm.
Trong bối cảnh đó, TP.HCM nổi bật với vai trò trung tâm kinh tế tri thức, hội tụ 3 yếu tố: thị trường lớn, nhân lực chất lượng cao và hệ sinh thái startup năng động. Thành phố đóng góp hơn 22% GDP, khoảng 27% thu ngân sách cả nước, có gần 100 trường đại học – cao đẳng; riêng ĐHQG TP.HCM có hơn 100.000 sinh viên. Đồng thời, TP.HCM chiếm khoảng 50% startup, 44% vốn đầu tư và 60% thương vụ khởi nghiệp của Việt Nam.
Đặc biệt, TP.HCM đã từng hình thành các cực tăng trưởng mới như Khu Đông/TP. Thủ Đức, nơi quy tụ Khu Công nghệ cao, ĐHQG TP.HCM và Thủ Thiêm. Khu Công nghệ cao hiện có 160 dự án, gần 12,5 tỷ USD vốn và hơn 20 tỷ USD giá trị sản xuất năm 2024, chứng minh hiệu quả của mô hình tích hợp hạ tầng – giáo dục – công nghệ.
Tuy nhiên, các nguồn lực tri thức vẫn còn phân tán, chưa tạo được cộng hưởng đủ lớn. Vì vậy, TP.HCM cần một không gian phát triển tập trung hơn. Mô hình “Thành phố Tri thức” được xem là hướng đi phù hợp để kết nối và chuyển hóa tri thức thành giá trị kinh tế.