28/10/2025
TỶ GIÁ VÀ GIÁ CỦA TIỀN
Tỷ giá đang là một câu chuyện nóng sốt khi 1 USD đang sắp đổi được 28.000 đồng.
Mới ngày nào, bạn chỉ cần bỏ ra 25.000 VND là mua được 1 USD. Nay thì bạn phải chi thêm 3.000 nữa, tức là 28.000 VND mới mua được 1 USD.
Điều đó có nghĩa là đồng tiền Việt Nam đang mất giá so với USD.
Đáng nói là USD đang mất giá so với các đồng tiền khác.
USD đang đắt lên bạn đi du lịch Mỹ thì sẽ cảm nhận được nỗi đau ví này hơn trước nhiều.
Gần hơn, nếu bạn đi du lịch sang Thái Lan, cũng đã có thể thấm thía.
Mới ngày nào, bạn chỉ cần bỏ ra 750 VND là mua được 1 baht Thái. Nay bạn phải mất đến 820 đồng mới mua được 1 bạt tai, à quên baht Thái. Ấy là đã giảm so với con số 830 - 840 cách đây vài tuần.
Điều đó có nghĩa là, nếu bạn muốn đi du lịch Thái Lan, bạn sẽ tốn kém hơn vì tiền đồng giảm giá và tiền baht mạnh lên.
Ngược lại, dân Thái đi du lịch Việt Nam thì sẽ thấy lợi.
Âu đó cũng là chuyện triệu người vui, triệu người buồn của chuyện đồng tiền đắt rẻ, hay còn gọi là giá của tiền.
Đó được gọi là tỷ giá, tức là dùng đồng tiền này để mua đồng tiền kia, điều mà ta thấy ở trên qua các ví dụ về việc tiền đồng so với baht Thái hay dollar Mỹ.
Giá của tiền không chỉ được phản ánh thông qua tỷ giá, mà còn qua lãi suất và lạm phát.
Lãi suất phản ánh giá của tiền theo thời gian. Lãi suất tăng thì giá của tiền tăng, tức là tiền đắt hơn, bạn khó vay hơn. Lãi suất giảm thì giá của tiền giảm, gọi là tiền rẻ, bạn dễ vay hơn.
Còn một loại giá của tiền hết sức phổ biến nữa: lạm phát. Lạm phát cao nghĩa là bạn dùng nhiều tiền mà mua được ít hàng hơn, còn lạm phát thấp thì ngược lại, dùng ít tiền hơn mà mua được nhiều hàng hơn.
Nôm na là lạm phát tăng thì tiền mất giá.
Nhắc tới vụ này, thật kinh hãi khi nói về giá của tiền và giá của nhà, cũng như giá của vàng, cứ tăng cao cao mãi không chịu dừng lại.
Cả ba cái giá này – gọi là bộ ba – có một mối quan hệ hết sức phức tạp, rắc rối hơn những chuyện tình rắc rối nhất.
Chẳng hạn, để trị lạm phát thì nhà nước thường phải can thiệp bằng lãi suất.
Đó là cách mà Ngân hàng Trung ương Mỹ - FED – đã tăng lãi suất liên tục, và giữ mức lãi suất cao trong thời gian qua, bất chấp cụ Trump cứ kêu, đòi phải giảm.
Khi lãi suất ở Mỹ chỉ mức 0-0,25%%, FED tăng lãi suất lần lượt lên đến 5%. Trong quá khứ, bạn gửi tiền cho nhà băng và không thấy có lời, nay, và trong tương lai, bạn gửi tiền, và được thêm 5%. Vậy là giá của tiền cũng biến đổi.
Đâu đã xong, khi FED tăng lãi suất, dòng tiền tháo chạy đi tìm nơi có lãi suất tốt hơn. Như ở Việt Nam, lãi suất USD 0%, tiền chảy về Mỹ gửi lãi suất 5% thì cái gọi là cân bằng lãi suất nó nghiêng nó ngả thế nào.
Điều gì xảy ra khi khối ngoại rút tiền?
Khối ngoại sẽ dùng VND mua USD, tạo ra một nhu cầu mua dollar Mỹ rất mạnh.
Khi đó, tiền đồng Việt Nam được tung ra nhiều, tiền USD trở nên khan hiếm.
Quy luật kinh tế là hễ cái gì khan hiếm thì giá sẽ cao hơn, cái gì nhiều thì sẽ rẻ hơn.
Tiền đồng tung ra nhiều thì sẽ mất giá. Nói theo kinh tế học thì lạm phát là hiện tượng của tiền tệ.
Khi đồng tiền mất giá, thì việc muốn giữ giá tiền có hai cách: một là bán ngoại tệ ra can thiệp để tăng nguồn cung, thu nội tệ về, hai là tăng lãi suất cũng để hút tiền về.
Bán ngoại tệ, ở đây là USD, thì bạn phải có nguồn dồi dào, dự trữ nhiều, nếu không thì căng.
Mà dự trữ ngoại hối, hay còn gọi là FR – foreign reserve – của Việt Nam không có nhiều. Hồi xưa có lần khoe 110 tỷ USD, nay chưa đầy 80 tỷ USD. Số này phải bảo đảm cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, chứ không lại mất cân đối vĩ mô.
Cách khác là tăng lãi suất. Nếu lãi suất thấp, theo kiểu em đi bằng nhịp điệu 1-2-3-4-5%, bạn ngần ngại không gửi tiền. Nhưng nếu lãi suất đi bằng nhịp điệu 6-7-8-9-10 thì sẽ khác, bạn có thể sẽ đến nhà băng gửi tiền liền.
Tiền nằm trong nhà băng, lãi suất cao, ai muốn vay cũng ngần ngại vì nỗi đau không hề ngọt ngào của lãi suất nó sẽ cắn xé vào phần lợi nhuận, nên phải cân đong đo đếm.
Người dân sẽ phải bỏ nhiều tiền hơn để mua một số hàng ít ỏi như trước. Nếu tô phở bạn ăn vẫn giá cũ, thì hãy để ý miếng thịt có thể đã mỏng hơn.
Họ sẽ phải vay với lãi suất cao hơn để trang trải cho những việc thiết yếu, vì lãi suất huy động tăng thì hà cớ gì lãi suất cho vay lại không tăng.
Vậy thì tiền lưu thông bên ngoài ít đi, nên giá của tiền cũng được ổn định.
Thủ tướng hay thống đốc nào mà vừa bơm tiền ra để tăng trưởng cao, lại kiềm chế được lạm phát mà vẫn bảo đảm được tỉ giá, ổn định vĩ mô, thì sẽ đoạt hai giải Nobel liên tiếp, một cho Kinh tế, và một cho Văn chương lãng mạn.
Nếu có giải Nobel thứ ba, thì hẵn đó là giải cho ý chí chính trị kiên cường và sắt đá, hay huy động lực lượng công an và thanh tra chính phủ vào cuộc kiềm chế tỷ giá.
Hồi xưa, thống đốc Nguyễn Văn Bình ra trước Quốc hội tự hào về nửa giải Nobel của bộ ba bất khả thi mà ông vừa sáng chế nên: kiềm chế lạm phát - duy trì tăng trưởng - ổn định tỷ giá.
Lý thuyết này dường như cao hơn, và bất khả thi hơn, cả trận pháp tam nan kinh tế kỳ ảo của nhị vị tổ sư Robert Mundell và Marcus Fleming.
Hai vị này cũng chỉ dè dặt nói về việc không thể thực hiện đồng thời ba chính sách gồm tỷ giá hối đoái cố định, chính sách tiền tệ độc lập và tự do lưu chuyển vốn.
Trận pháp này đã từng bị các pháp sư Trung Hoa thách thức. Các nhà ngân hàng xứ này đã thả lưới, dùng trận bát quái để trung hòa. Nhưng cái giá phải trả cũng không hề nhẹ, và từ đó không còn ai thấy nhắc đến nữa.
Nguồn: Trần Phi Tuấn
