Andante Nature Retreat

07/09/2026

Tàu không có mẹ
Cũng chẳng có cha
Suốt đời tàu chỉ
Được về với ga.

Chẳng được như em
Mẹ thương ba quý
Bà yêu bạn chiều
Có anh có chị

Tàu mang trong bụng
Bao nhiêu là người
Nhưng không ai biết
Nỗi tàu đơn côi

Một đời tàu phải
Lang thang cuối trời
Còi tàu có hú
Tàu buồn đấy thôi.

Lê Minh Hà

Clip: Cám ơn Trang, Hải & Thơm.

06/09/2026

Ngước lên.
Nhớ Andante.

Hải

04/09/2026

Thư phương xa
München


Chị ơi,

Ở đây mùa hè vẫn còn nóng bỏng, nhưng để ý thì sẽ thấy những thay đổi vi tế báo là nó sắp qua, nhường chỗ cho mùa thu sắp tới. Ánh sáng mấy hôm nay bắt đầu đổi màu & buổi bình minh không còn rực lên quá sớm. Hôm qua, trên đường đi làm về, em ngồi rất lâu ở toà giám mục của thành phố, một trong những giáo xứ lâu đời nhất của Đức & châu Âu, thấy những tán cây ở đứng im trong nắng, và lá đã ngả sang màu trầm hơn. Gió thổi, vòm lá vàng bay tán loạn, cứ như thể mùa thu đã tới nơi...

Cuối tuần trước nữa, thì em ở đây. Kể cho chị nghe về một ngôi làng nhỏ, một ‘phố cò’. Cò trắng là biểu tượng văn hóa lâu đời của của sự may mắn và sinh sản, được người dân địa phương vô cùng trân trọng. Bọn cò này thường xây dựng tổ trên mái nhà, tháp chuông nhà thờ hoặc các kiến trúc cao khác. Nguyên cả thị trấn đầy những tổ cò như hàng phễu hứng nắng hứng mưa. Rồi đi xa hơn ra rìa làng, thì thấy một căn nhà, vườn chăng dây đính quần áo với đồ chơi trẻ con, trên nóc nhà lại chằng một con cò đứng trước cái tổ bằng rơm: Dấu hiệu gia đình đấy có một em bé mới chào đời.

Và em không khỏi nghĩ lại về cuộc đời mình, về chọn lựa trở thành phụ nữ ‘cấp tiến, độc lập’, cũng như chọn lựa (vô thức) không có con của mình.


Nói vô thức, có nghĩa là không hẳn đấy là chọn lựa của bản thân em. Em yêu trẻ con vô cùng, và từ bé lúc nào cũng đoan chắc, sau này mình sẽ có đến ba đứa nhỏ. Bao nhiêu năm, có khi em có tình yêu, mà không có người yêu. Rồi cũng có khi ngược lại. Cứ thế, cuộc đời em trôi đi. Đồng hồ sinh học cứ mải miết gõ...

Không như bạn bè phương Tây, không đẻ vì ‘thế giới bất ổn quá!’. Em biết, môi trường bên này từ lâu đã phi tập trung hóa cấu trúc gia đình truyền thống, nên quyết định không sinh con không có gì liên can đến gia đình bố mẹ, mà là sự tự vấn của cá nhân với xã hội. Các bạn em xem việc miễn đẻ là một hành động hoạt động xã hội (activism), một tuyên ngôn rõ ràng chống lại economic uncertainty, job instability, eco anxiety v.v… Còn với em, có lẽ đấy là nỗi sợ không đủ nguồn lực, không đủ sức, tạm méo mó gọi là resource scarcity vậy.

Chị biết không, cái cảm giác thường trực là mình không đủ khả năng trở thành một người mẹ tốt, đủ sức trao cho con hết thảy tình yêu, sức lực, hy sinh… như mong muốn. Chưa bao giờ em có đủ tự tin. Và cả mặc cảm tội lỗi rất kỳ lạ, từ việc chọn một lối sống khác với hình dung của cha mẹ, không kết hôn, không sinh con, theo đuổi một công việc thu nhập không ổn định, lúc cao lúc thấp, sống một mình thay vì sống chung với gia đình. Cái cảm giác đó không giống cảm giác tội lỗi thông thường, vì em chẳng làm gì sai trái theo bất kỳ chuẩn mực đạo đức phổ quát nào. Nhưng nó vẫn cứ ở đó, day dứt, mỗi lần nhìn cha mẹ già đi thêm một chút, mỗi lần nghe một câu nói tưởng như vô tình trong bữa cơm gia đình…

Em nghĩ, có lẽ đấy chính là cảm giác đến từ khoảng cách giữa cuộc đời một người đang thật sự sống, với cuộc đời họ đáng lẽ có thể đã sống theo một hướng khác, có thể đã làm người khác vui lòng hơn.

Mỗi lần về Việt Nam, về quê ăn giỗ, em đều là chủ đề của họ hàng. May, phần lớn là những câu hỏi thăm hơn là bàn tán ác ý: Năm nay có người yêu chưa, định bao giờ lấy chồng, con gái mà cứ vẽ vời mãi rồi biết bấu víu vào đâu lúc về già... Em đã tập được cách cười trừ cho qua chuyện, nhưng vẫn nhớ có một lần, em sững người khi một người dì lớn tuổi bảo, con ích kỷ quá, chỉ chăm chăm sống cho bản thân, không nghĩ gì đến cha mẹ cả ư?

Ở những xã hội nghiêng về collectivism như Việt Nam, đơn vị cơ bản để đo lường thành công và hạnh phúc một đời người là cả một gia đình, một dòng họ, nhiều hơn là cá nhân đó. Một người được coi là có cuộc sống tốt, khi cả gia đình họ, đặc biệt là cha mẹ, cảm thấy an tâm, tự hào, có chỗ dựa khi về già, nhiều hơn là khi chính người đó cảm thấy hài lòng với bản thân. Phải không chị?


Mùa thu vừa rồi, mẹ em sang thăm. Khi về, trước khi ra sân bay, mẹ còn đứng nán trước cửa căn hộ rất ngăn nắp trật tự, rất ‘hiệu năng’ của em, nhìn quanh một lượt, rồi thở dài, ‘’Con ở một mình thế này, sau này mẹ nhắm mắt chắc chẳng ai lo cho con'. Mẹ nói rất nhẹ nhàng, ánh mắt đầy lo lắng hơn là trách móc, kiểu lo lắng của một người đã quen nhìn thành công & sự ổn định qua gia đình, con cái, khoản tiết kiệm…, giờ đứng trước một cuộc sống không có gì trong số đó để bấu víu.

Em lại một lần nữa hoài nghi cái individualism - chủ nghĩa cá nhân của mình, nơi đơn vị đo lường hạnh phúc chuyển hẳn về bản thân em. Tôi có hạnh phúc hay không? Tôi có sống đúng với con người thật của mình hay không?

Em có sai không hở chị, từ chính việc có tự do lựa chọn cách sống của mình, và mỗi lựa chọn đó luôn đồng nghĩa với việc từ bỏ một khả năng khác, đôi khi là khả năng thực hiện trọn vẹn một kỳ vọng của người mình yêu thương?


Chị biết, cha em mất đã lâu. Những ngày sau khi ông qua đời, vào phòng làm việc dọn dẹp giấy tờ, sách vở, em tìm thấy tấm ảnh cắt từ báo chụp một đứa trẻ bụ bẫm toét miệng cười, hở hai cái răng cửa, và chữ cha em ghi tháu bên dưới, ‘Cháu ngoại rồi sẽ nghịch thế này không?’

Cha em thuở sinh thời kiệm lời, khô khan, chẳng bao giờ bày tỏ tình cảm với con. Và em cũng chẳng bao giờ nghĩ, có cháu ngoại là điều ông mong mỏi.

Bao nhiêu năm đã qua, vẫn còn nguyên trong lồng ngực em, cảm giác thắt tim.

Khi em chọn không kết hôn, không sinh con, có lẽ cha mẹ em, ở một mức độ nào đó, cũng đang trải qua một dạng mất mát có thật, mất đi nhu cầu được thương yêu, được tiếp nối, mất đi sự sinh sôi của bản thân, sự trao gửi, nhìn thấy cuộc đời mình được tiếp tục qua một thế hệ khác... Bạn vong niên của em, một người em rất kính trọng, bảo rằng, nỗi buồn đó xứng đáng được nhìn nhận nghiêm túc, không nên bị gạt bỏ đơn thuần vì nó đến từ một hệ giá trị cũ.


Bao nhiêu năm sống ở đây, nỗi dằn vặt & thất vọng về bản thân của em đã mòn dần đi. Nhưng không như em dự đoán, nó không tan nhanh như thế. Nhiều khi em tưởng như thể, nó vẫn còn nguyên đấy. Chỉ chính em đang mòn mỏi dần đi, bị dằng xé giữa những giá trị & chọn lựa, những nguyên tắc sống, cách sống, cũng như đối diện một cách thành thực với bản thân mình.

Rồi những chuyện buồn xưa cũ, những đổ vỡ mất mát, có ngày bỗng ùa cả về, lại trăn trở câu hỏi cũ, rằng ta làm thế đúng hay sai? Nếu được làm lại liệu ta sẽ làm thế nào? Có tốt hơn không?

Nhưng ai cũng chỉ có một cuộc đời, thời gian một chiều nghiệt ngã, không thể nào làm lại, mọi sự đã an bài.

Chị nhớ câu ‘Barking the wrong tree’ không? Là một thành ngữ cổ, một cách nói ẩn dụ, chỉ việc đi sai đường, chọn nhầm mục tiêu, chọn không đúng các lựa chọn….

Có phải là em đã barking the wrong tree cuộc đời mình không hở chị?

Nhớ chị, nhớ trại.

Một ngày, em chỉ mong được về đấy, để tâm trí trống rỗng, tĩnh lặng.

Em,
An.

03/09/2026

Có lẽ yêu là học cách
bước đi giữa thế gian này.
Học cách im lặng
như cây sồi và cây đoạn trong ngụ ngôn.
Học cách nhìn.
Ánh nhìn của em gieo hạt.
Từ đó mọc lên cây.
Anh lên tiếng
bởi em lay vòm lá.

Octavio Paz @
Quân Khuê dịch

28/08/2026

Industrial Talk
Người muôn năm cũ


Ròng rã mấy chục năm, mùa đông nào tôi cũng lê gót ở Berlin để tham dự sự kiện thường niên quan trọng bậc nhất thời đấy của một trong những ngành công nghiệp không khói trên toàn cầu. Những mùa đông Berlin khắc nghiệt, băng đóng dày. Đi làm thì không mặc legging mà chỉ dùng tất nilon mỏng dính cho giày cao gót, gần rụng mất đôi chân.

Thành phần tham dự ITB gồm khách sạn và chuỗi khách sạn từ chót vót 6 sao (chưa kể vài khách sạn thời thượng ở Emirates tự phong cho mình 7 sao!) đến không có sao nào, các công ty du lịch phục vụ mọi phân khúc từ khách xa xỉ đến sinh viên đi bụi, nhà điều hành tour, các hãng hàng không, nhà cung cấp công nghệ, IT, hạ tầng cơ sở… bên cạnh các dịch vụ thuê mướn xe, từ loại giá rẻ tiết kiệm cho đến du thuyền v.v… Mấy năm sau này, du lịch không gian đã có hẳn cả một góc bề thế. Thôi thì thượng vàng hạ cám gì cũng có thể tìm thấy ở ITB Berlin, như là từ điển bách khoa sống!

Vị thế của ITB thuở đấy đối với ngành du lịch, đại loại cũng tương tự như Tuần lễ thời trang New York đối với ngành thời trang, hay Oscar cho giới điện ảnh…

Ồn ào và náo động, cuồng nhiệt và đầy sức sống, đến ITB Berlin là để được cuốn vào vòng xoáy, vội vã gặp, vội vã trao đổi, ghi nhớ, vội vã làm việc… Thời dụng biểu một ngày của dân trong nghề tham dự ITB đại khái: 7h30 sáng chuẩn bị cắp rương cắp tráp, 9h bắt đầu làm việc đến 18h, buổi tối là triền miên các cuộc tiếp tân, chiêu đãi, network connection hay chỉ là gặp lại đồng nghiệp bạn bè cũ trong giới, hàn huyên… đa phần kéo dài đến quá nửa đêm & không hiếm khi gần sáng. Rồi Lọ Lem sẽ phải vội vã đón taxi về cho kịp để chợp mắt một chút trước khi trời rạng! Còn kiểu đối thoại vào ban ngày mà ta có thể nghe ở mọi nơi, mọi góc của ITB Berlin là: “Ê, Mexico đang phục vụ cocktail! Tao sắp xong cuộc hẹn ở New Zealand ngay bây giờ. Hẹn ở đấy nhé! Tao cũng sẽ gọi Sophie nhưng chắc nó đang kẹt ở Ai Cập…” Tính sơ sơ, tôi lội bộ khoảng vài chục km, nhận và cho đi chừng mấy trăm danh thiếp (in rất đẹp, không phải là e-card giơ điện thoại ra mà quét lạnh lẽo như bây giờ). Riêng đồng nghiệp thì một mình đã tiêu thụ tổng cộng chừng mười mấy lít cà phê, chưa kể các thể loại cồn về đêm!

Và một trong những niềm vui là mong ngóng gặp lại Marcus mỗi năm ở Berlin.

Marcus năm đấy đã có tuổi lắm rồi, hay chỉ là cảm giác của tôi - hãy còn là junior nhóc trong nghề, nhìn bậc trưởng thượng. Tóc bạc trắng chải rất điệu nghệ, phục sức luôn đẹp đẽ lịch sự vest, cà vạt lẫn gilet, có khi thắt nơ bướm, tục gọi là bow-tie. Nếu ai đã xem phim hoạt hình chú mèo Leopold ngày xửa ngày xưa thì sẽ mường tượng được. Marcus dáng hào hoa phong nhã, bước chân vững chãi, tính tình cực kỳ lịch thiệp, thuộc thiểu số tuýp người xưa còn sót lại hôm nay. Hồi đấy tôi cứ hay trêu vợ chồng ông, bảo em mà là Parwathi (vợ ông) thì sẽ không cho ông đi ra ngoài đường mất. Marcus cười tít mắt lại hỏi thế thì ông sẽ làm gì trong nhà được. Tôi tỉnh bơ bảo sẽ nhốt ông ở khách sạn cho phụ trách phần chăm khách hay làm xúc xích thôi! Cả ba cười vang. Parwathi vợ ông là người Indonesia gốc Mã Lai, cũng thuộc loại ăn vận trang nhã, dáng người thon thả. Tóc đã bạc hết mà dáng dấp vẫn rất đẹp, nhưng phong thái vẫn chẳng sánh được với Marcus.

Marcus là một trong những ‘thân chủ’ thâm niên cao nhất của công ty tôi làm việc, là chủ của một khách sạn boutique mà ai trong nghề luxury tourism, dính líu đến Á Đông hồi đấy, cũng đều biết. Cái cơ đồ – mà Marcus khiêm tốn gọi là ‘túp lều be bé của tôi’, thật ra là một dinh cơ đồ sộ nép ở một góc khuất sau ngọn núi, giáp với đại dương dào dạt sóng quanh năm êm đềm, mà chỉ dùng có một khoảnh nhỏ dựng lên vài chục căn phòng, còn lại để trống cho hoa cỏ lau lách bạt ngàn… Vài chục căn phòng đấy, cách nhau cũng phải vài trăm mét, lại nằm lọt thỏm trong một khu vườn với rất nhiều mặt nước tĩnh lặng, là một trong những nơi lưu trú lowkey nhất & đắt tiền nhất thời bấy giờ trên hòn đảo ấy.

Trong tâm trí tôi, vẫn còn nguyên ký ức về một góc địa đàng mà Marcus dựng lên nơi ấy. Không phải là sự xa xỉ hay đắt tiền làm mình ấn tượng, mà không gian của sự mộc mạc, hoang sơ. Có lẽ vì sự thiếu hoàn hảo nhưng đầy chăm chút và làm bằng tình yêu thuần tuý đấy, mà cảm giác của mọi thứ xung quanh mang lại thật khó miêu tả bằng lời...Tôi vẫn nhớ trong nắng hè, mình khẽ chạm tay vào những ngọn cỏ không cắt đã cao đến thắt lưng, ngắm nhìn lũ chim dạn dĩ hót ríu rít trên rặng cây, không hề e sợ khi có ai đến gần. Tôi nhớ mình tản bộ một mình như thế, chìm đắm trong thiên nhiên, mặt biển chói nắng, cảm nhận làn gió thổi khẽ trên da…

Và khoảnh khắc êm ái lúc hoàng hôn, khi chiếc bóng màu tím hoa cà bao phủ gần hết chóp núi. Những ngọn đồi thoai thoải & con dốc nhấp nhô trong ánh chiều sắp tắt. Những cọng cỏ đuôi chồn lắt lay trong gió nhẹ. Vài con chuồn chuồn nghiêng chao… Và mênh mông ánh bạc bất động của đại dương.

Trong ráng chiều lặng lẽ uy nghiêm, đây quả là một thiên đường của những người ưa chốn cô tịch.


Gần hai mươi năm làm việc với nhau, không biết bao câu chuyện, tâm tình… Một trong những cuộc trò chuyện, tôi vẫn nhớ mãi đến hôm nay, là làm sao để ‘survive’, nhất là trong lĩnh vực chuyên môn đầy áp lực & cạnh tranh khốc liệt này. Có khi giống như người đi trên dây. Căng thẳng, phải giữ thăng bằng, nhất là giữ thăng bằng được giữa nguyên tắc của mình & các ‘luật’ chơi của nghề, của đời... Rồi thì Marcus tiết lộ cho tôi biết bí quyết kiểm soát sợi dây. Ông nói, mọi người đều nhầm khi cho rằng, bí mật nằm ở việc thả lỏng & quên đi khoảng rơi bên dưới. Thật ra, nó hoàn toàn ngược lại. Bí quyết là đừng bao giờ thả lỏng. Bí quyết là đừng bao giờ tuyệt đối nghĩ mình giỏi. Đừng bao giờ quên khoảng rơi. Và cuối cùng, là sự chân thành. Không có thuật đắc nhân tâm nào bằng sự chân thành. Tất nhiên, trong cái nghề nghiệp đầy etiquette của mình, có những phép xã giao, những sự tinh tế trong giao tiếp, trong công việc… cần phải học, nhưng nguyên tắc căn bản nhất của mọi mối quan hệ, chỉ có một điều là quan trọng nhất: Sự chân thành.

Áp dụng những bí quyết này hay không, hoặc lựa chọn để áp dụng như thế nào, hoàn toàn tùy thuộc vào mỗi cá nhân. Xét cho cùng, bí quyết hay kiến thức, mình có thể học được, từ cuộc sống, từ sách vở, hoặc từ những người giỏi giang, nhưng trải nghiệm là những điều chỉ có thể tự mình trải qua. Mà thứ đọng lại, điều sẽ thuộc về chúng ta mãi mãi, chính là những điều đúc kết được qua trải nghiệm.

Thật ra, cái nghiệp chính để sinh sống của Marcus không phải là chủ khách sạn. Gia đình ông nổi tiếng mấy thế hệ nay bằng nghề… làm xúc xích. Marcus kể, trước khi nhận lời kế nghiệp bố, chàng trai trẻ Marcus hồi thập niên 60 xin phép cho đi một vòng quanh thế giới, ngắm nghía sự đời... Đi mãi, đi mãi, tít đến châu Á. Rồi ở một hòn đảo nọ khi ấy còn hoang sơ vắng lặng trên bờ Ấn Độ Dương, Marcus phải lòng ngay, không chỉ với nơi này mà cả với người sau này trở thành vợ ông. Và bí quyết bền bỉ duy nhất, cốt lõi nhất, giúp ông thành công, lại lấy được cả vợ thuộc dòng dõi danh gia vọng tộc, cũng chỉ là sự chân thành, ông nói.

Năm nào gặp nhau, quà của Marcus mà tôi quẩy về luôn là… xúc xích! Ông hãnh diện về sản phẩm này của mình lắm, không kém gì sự tự hào về cái khách sạn. Ông kể, để kế thừa & phát triển cái doanh nghiệp chế biến thịt của gia đình, bao nhiêu mồ hôi nước mắt, đặc biệt khi mình muốn giữ & vận hành nó trên cái tinh thần cũ, thủ công mà các thế hệ ông bà, bố mẹ để lại… Làm một ông hàng thịt, cũng có bao nhiêu điều đáng để tự hào lắm chứ em!


Bao năm trôi qua, bãi biển đã thành nương dâu. Chốn địa đàng này đã không còn ở trên đời; ITB đã chẳng như xưa; Marcus bặt tin nhưng nghe đâu đã quay về chuyên chú với doanh nghiệp gia đình, dù trong lòng tôi hình ảnh ông vẫn gắn liền với nơi chốn cũ, và thành thật mà nói, tôi nghĩ làm một boutique, một nơi chốn đặc biệt để chăm chút những cõi lòng tan nát thì vẫn hay hơn, vui hơn nhiều so với làm xúc xích chớ nhỉ? Ờ… chỉ là một suy nghĩ phiến diện phù phiếm của đàn em ông, mà tôi chắc chắn Marcus sẽ cực lực phản đối!

Có người sẵn sàng đánh đổi tự trọng để được nhàn thân. Những người này thường trời chỉ cho họ nhan sắc & kỹ năng bề ngoài. Có người lại thà cực thân, tự tay lập nghiệp còn hơn mất đi lòng tự tôn & tự trọng. Những người này thường trời cho họ khả năng, dù có cực nhọc, nhưng họ vẫn có khả năng xoay sở được và vẫn sống tốt. Chân thành với người, với đời, và trước hết với bản thân mình.

All that, my heart can hold.

8.2026

Photo: Matahari

27/08/2026

'Mười mấy năm chợt thức
Bây giờ là bao giờ
Bàn tay trên mái tóc
Nghìn sau còn bâng quơ...'

24/08/2026

Tan mộng
Nguyễn Việt


Câu chuyện này, bạn Nguyễn Việt viết, chẳng biết thật hay hư, nhưng mà rất thực, rất đời, làm tôi cười bò!

Chẳng mấy ai biết, cái tên cúng cơm của tôi cũng bắt nguồn từ một chuyện tình của cha tôi thời trẻ. Da diết thế, mà cuối cùng cha tôi lại lấy... mẹ tôi! Thỉnh thoảng, tôi thầm nghĩ, chẳng biết có bao giờ ông gật gù, 'Tình chỉ đẹp khi còn dang dở' không! 😊

___________

Nghe má nói ba bị tai biến, tôi tức tốc vượt hơn trăm cây số về nhà. May mà tai biến nhẹ, lại được cấp cứu kịp thời nên không để lại di chứng. Bệnh viện đông, không khí ngột ngạt làm ba khó chịu. Ba gắt má sao nước nguội quá, cháo gì lạt nhách, gối kê đầu sao quá mềm…

Ba quạu thì quạu, má vẫn nhỏ nhẹ “rồi rồi, để tôi sửa cho vừa ý ông”. Quạu với má vậy thôi, má về nhà mới được nửa buổi, ba đã sốt ruột hỏi tôi: “Sao má con đi lâu vậy?”. Ba với má đó giờ vẫn vậy, xa thì ngóng, gần thì như mặt trăng với mặt trời.

Từ nhỏ, tôi đã chứng kiến ba má thường xuyên cãi cọ. Má da nâu nên ưa mặc quần áo màu nhạt, ba nói đàn bà phải mặc màu tối mới sang. Má uốn tóc ngắn, ba nói đàn bà phải để tóc dài, kẹp hay bới gì cũng quý phái…

Má biết tỏng bụng ba nên mát mẻ: “Người ta” của ông da trắng, dáng cao mới diện kiểu đó, tui bắt chước sao được”. “Người ta” của ba là dì Hiền. Hồi trẻ, ba và dì yêu nhau. Nhà dì chê ba nghèo nên không gả.

Nhà bán gạo, nhiều người mua thiếu rồi quỵt. Má nói người ta nghèo mới làm vậy, kệ đi, coi như làm phước. Ba thở dài, than: “Má mày hiền quá, dễ bị người ta gạt”. Má ấm ức: “Phải tía lia, mồm năm miệng mười như “người ta” mới vừa bụng ông chớ gì”...

Lớn lên tôi mới hiểu, ba đuổi bắt thứ gì đó rất mông lung, với hoài không tới. Từ vóc dáng tới tính tình của dì Hiền đã đóng khung trong ba thành chuẩn mực của cái đẹp. Vậy nên trong mắt ba, má chưa bao giờ toàn vẹn. Ba chưa một lần nhắc tên dì Hiền, cũng chưa từng gặp lại sau mấy chục năm xa cách, nhưng tôi vẫn cảm nhận được bóng dáng dì lúc nào cũng đâu đó trong những lần cãi cọ giữa ba với má, trong ánh mắt mênh mang của ba mỗi chiều về...

Người ta hay nói “tình chỉ đẹp khi còn dang dở”. Chính vì dang dở nên ba mới nhớ, mới thương, mới tự gây sóng gió. Có lần tôi hỏi ba: “Dì Hiền đẹp lắm hả ba?”. Ba không trả lời, chỉ cười tủm tỉm, ánh mắt xa xăm như thể đang lạc về quá khứ. Tôi nói: “Má không đẹp nhưng có duyên, tính lại hiền, chiều ba hết mực. Ba còn đòi gì nữa?”. Im lặng hồi lâu, ba mới khẽ khàng: “Chuyện người lớn, con không hiểu đâu”. Tôi hiểu chớ. Tôi hiểu ba thương má nhưng không thể quên dì Hiền. Có điều, trái tim không thể chứa cùng lúc hai người phụ nữ, nên ba mới thấy chông chênh…

Ba nằm viện được năm ngày, tôi xin chuyển viện lên Sài Gòn để khám lại. Bệnh viện lớn càng quá tải hơn ở quê. Tôi trải chiếu để ba nằm cho đỡ mệt. Góc bên kia, giọng một phụ nữ lớn tuổi cứ liên tục kêu rên: “Bệnh viện gì mà đông phát sợ”, “Bắt số 225 vầy biết chừng nào tới tui hả trời”, “Ông quạt mạnh tay cái coi, khỏe cùi cụi mà làm như sắp chết vậy”…

Ba khều tôi: “Chắc bả bịnh nhiều nên khó chịu. Số của ba 200 hả con, đổi cho để bả khám sớm chút”. Tôi nghe lời ba, mang số qua đổi. Dì ấy thở ì ạch, mặt cau có. Nghe tôi nói đổi số, dì buông gọn lỏn: “Sao tự dưng đổi, có tiền bạc gì không?”.

Anh con trai bước qua chào ba tôi để cảm ơn. Ba tôi hỏi anh quê ở đâu. Nghe nói người cùng tỉnh, ba nhổm dậy dòm qua. Hai người cùng sững sờ. Ba lắp bắp: “Là… là… cô Hiền phải không?”. Tôi giật thót, quay lại nhìn “người thứ ba” vô hình của má bấy lâu.

Dì mập ù, tóc tai xơ xác, bộ ngực thả rông xập xệ… dường như chẳng liên quan gì tới dì Hiền da trắng, tóc dài, dáng cao ba hay nhắc bấy lâu. Có lẽ cảm giác của ba cũng bàng hoàng giống tôi nên thăm hỏi gượng gạo. Lúc về, tôi ghẹo ba: “Gặp “người ta”, mãn nguyện rồi hả ba?”. Ba thở dài: “Thà đừng gặp…”.

Từ bữa đó, ba cư xử với má dịu dàng nhỏ nhẹ.

Ảo ảnh ba bắt được rồi. Tôi chỉ băn khoăn không rõ, ba có ngộ ra thực hay không...

Nguyễn Việt

21/08/2026

Nơi nào qua mà lòng chẳng yêu thương


Tôi vừa trở về sau một chuyến đi dài nhọc mệt. Đời sống ở thế giới bên ngoài, bao nhiêu gánh nặng, gấp gáp cùng những chuyện đau đầu. Ngày nào ta cũng phải làm mọi việc thật nhanh. Đi lại nhanh. Đọc nhanh. Quyết định nhanh. Sống nhanh.

Trại, may mắn thay, vẫn chưa phải là một trong những 'gánh nặng' như tôi hằng lo lắng. Trại vẫn là nhà, vẫn là một ngả an lành, vẫn ấm áp & đầy thương yêu.

(Repost)


Hành trình của tôi, qua rất nhiều nơi. Đôi khi lang bang khắp nơi, mất hút, đôi khi ngủ yên vì kiệt sức... Đi mãi, rồi dừng lại ở một nơi nào đó. Lúc nào cũng bận rộn dọn dẹp cho mình một cái ổ - một ngôi nhà.

Gọi là 'nhà' thì đúng hơn là 'ngôi nhà'. Có khi là một căn hộ chênh vênh giữa đô thị tràn ngập ánh đèn, có khi là một cái nhà gỗ bên bờ sông, cũng có khi là một nơi không biết nên gọi là nhà hay kho, chui rúc cùng đồ đạc, hoặc giản tiện hơn, nhà chỉ là cái võng trong căn chòi ọp ẹp, mưa thánh thót rơi & nắng nhảy nhót xuyên qua mái tôn dột nát.

And sometimes, 'home' can also be a person!
..

Quay quắt với đời, thỉnh thoảng tôi ao ước đến cùng kiệt có một căn phòng, hoặc một cái hố sâu, thật tối, và thật ấm áp. Để tôi chui vào đấy, nằm yên, nhắm mắt. Để nghỉ ngơi tí chút, được tự mình thương mình, tự vỗ về...

Cái nơi đấy, có thể được gọi là 'nhà'.

Nhà là nơi để mình được mệt, được mềm yếu, là để mình được chạm đến, được an ủi & được cả bất an!

Nhà, còn là nơi mình thấy 'đủ'. Ở đấy, mình không cần gì nhiều hơn những thứ đang có, không cần viễn du nữa, cũng không cần vất vả bon chen. Nhà làm mình cảm thấy may mắn & biết ơn vì sự hiện hữu của bản thân, và may mắn cũng vì những điều mình hiện đang có.

Ngày còn trẻ, tôi hay có cảm giác không thấy mình thuộc về đâu, không nhớ nhung... Có đứng ở thành phố xa lạ đến mấy cũng không lạ lẫm, không bơ vơ, chẳng quyến luyến, không cảm thấy mình nhất thiết phải thuộc về nơi đâu.

Giờ, lúc sắp bóng ngả về chiều, lòng lại cảm thấy tha thiết hơn với thực tại, với những điều ta xem là 'nhà'.
..

Tôi tin vào số phận. Một vì sao nào đó trên trời đã khắc vận mệnh của mỗi chúng ta lên đấy. Và thay vì cố gắng tuyệt vọng, vẫy vùng quẫy đạp để tìm cho được chỗ đứng của mình trên đời & trong sự nghiệp, thì trước tiên, có lẽ hãy cố gắng dọn cho mình một cái ổ, vừa vặn, ấm áp, ở bất kỳ nơi nào mình đang ở...

Lại nghĩ rộng ra, sống trên đời, nếu ta không biết cách, không cố gắng học được cách, thì có lẽ ngay cả khi đi đến cùng trời cuối đất, cũng khó mà có thể tìm ra được một nơi chốn yên ổn cho bản thân mình.

Ảnh: Cám ơn Tiểu Nhụy
* Nơi nào qua mà lòng chẳng yêu thương - Chế Lan Viên

17/08/2026

Và Liên Khương đã vui trở lại...

https://kenh14.vn/dung-19-8-san-bay-quoc-te-o-tinh-rong-nhat-viet-nam-chinh-thuc-hoat-dong-tro-lai-du-kien-phuc-vu-36-40-chuyen-bay-ngay-215260817141233276.chn

Đây là tin vui cho tất cả những ai có kế hoạch đi du lịch Đà Lạt.

14/08/2026

Industrial talk
Ai cũng có quyền được sai


Mấy chục năm trước, chập chững bước chân vào nghề, mình ngơ ngác khôn tả!

Trẻ tuổi đã đành, tuổi nghề cũng là 0, đang tập sự mà! Mình tập tễnh đi từ những bước thấp nhất trong bậc thang của nghề nghiệp, hiếu kỳ, đầy nhiệt huyết & say mê. Thời ấy, chẳng hiểu sao đồng nghiệp, đối tác… chẳng mấy ai trẻ. Nhìn đâu xung quanh mình cũng toàn là dân lão làng, hoặc các anh chị đã vững vàng, đã cứng cáp. Còn mình, vừa bước chân vào thế giới mới, vẫn còn mang đủ cái hành trang Nho giáo ‘kính lão đắc thọ’ và không dám thưa thốt gì, chỉ ‘dựa cột mà nghe’. Nhưng ngẫm lại, thấy mình may mắn vô kể được trưởng thành trong bầu khí quyển chuyên nghiệp thuở ấy còn trong lành, chữ tín làm đầu, được ân cần chỉ dạy, được học những bài học vẫn hữu ích suốt cuộc đời.

Và một trong những người ‘dạy’ mình, là một chị, một quý bà có số có má trong ngành.

Thời ấy, sự kiện ITB ở Berlin – có tuổi đời đã hàng bao nhiêu thập kỷ, là nơi mà dân chuyên nghiệp của lãnh vực tourism trên toàn thế giới mùa đông nào cũng phải sắm nắm khăn áo đi dự. Quan trọng ghê lắm. Ở đấy, mình gặp những tên tuổi khai phá của industry, những người ừ một tiếng là quyết định đường đi nước bước doanh số của bao nhiêu công ty gậy gộc trong cả mùa tới, những tổng giám đốc này nọ ai cũng biết danh không cần chỉ mặt gọi tên… Trời ơi, bao nhiêu là háo hức! Mỗi ngày cày mười mấy tiếng, đi bộ ròng rã trên giày cao gót đến kiệt sức tê bại, mà lòng vui phơi phới. Chỉ trừ có một điều, một đám mây đen làm tối sầm niềm vui của con cừu non, là cuộc họp với chị, mà năm nào cũng phải hẹn gặp.

Mình trong tuổi hai mươi, vừa vào nghề, phải làm việc với chị, lớn hơn mình cả tuổi đời lẫn tuổi nghề, Regional Director of Sales của một tập đoàn khách sạn gốc châu Á năm đấy vừa lên, nhưng đã lẫy lừng lắm, bao nhiêu khách hàng săn đón chỉ để ký được hợp đồng với họ. Sau này, qua nhiều năm lăn lộn trong nghề, mình gặp nhiều người Âu Mỹ, có nice cũng là kiểu nice của bề trên, tức là đứng từ trên mà khen xuống, mà chê xuống, mà bình phẩm. Nhưng mình vốn không để ý. Thứ nhất vì cái tính nước đổ lá khoai, ít chuyện xi nhê với mình. Thứ hai là vì trong nghề nghiệp này, là nơi mà ai cũng là foreigner, nên lại càng không để tâm. Mặc dù, đêm về nằm vắt chân lên trán, thì thấy cũng có nhiều điều làm mình day dứt suy nghĩ.

Mình quan niệm, lối sống, nghề nghiệp nào cũng cần có một nền tảng vững chãi, nên kính nể chị vô cùng. Rồi trong công việc, cũng có thể phân biệt ngu đần (idiot) và dốt (stupid). Ngu ngốc có thể là do bệnh lý về tâm thần, về não, về thần kinh, có học đến mấy cũng không vào, trí não không tiếp nhận, không ghi nhớ... Còn dốt là do không chịu học hỏi, tích lũy kiến thức qua việc đến trường, đọc, xem, nghe, nhìn..., nên thiếu intelligence. Và có những người, đặc biệt khi đã ở vị trí cao, thì càng có ý thức & kỹ năng tuyệt đỉnh làm cấp dưới hoặc người khác cảm thấy thấp kém, thấy stupid hay idiot, để bắt buộc họ phải trong cái thế ngước lên nhìn mình cao vòi vọi hơn họ rất nhiều.

Mỗi lần làm việc với chị, mình sợ gần chết!

Chị đẹp, tóc vàng hoe, môi son đỏ chói, phục sức theo đúng dress code của ngành mà lúc nào cũng toát lên vẻ sang trọng; ai mà cứ thích vẻ đẹp chói chang hay đồ hiệu là mê mẩn! Mấy chục năm sau, mình vẫn nhớ chị son đỏ, móng tay đỏ, túi da kiểu quilted (tức may theo kiểu quả trám) của Chanel, mặc bộ váy cầu kỳ với hoạ tiết sóng đặc trưng của Missoni. Chị trò chuyện với mình, nói rất nhanh rồi nhìn xéo ra chỗ khác, mặt rất đỗi khinh khỉnh. Thỉnh thoảng cười nhếch môi, lộ hàm răng trên đều tăm tắp trắng muốt, đẹp mỹ mãn.

Mình toát mồ hôi, vừa phải vật lộn với ‘allotment’ hay ‘yield management’, bao nhiêu tự tin biến sạch.

Làm việc với nhau những năm sau, chị vồn vã hơn, nhưng lúc nào cũng thế. Miệng chị cười nhưng mắt luôn nhìn như muốn nói ‘Tránh xa tôi ra, không với tới tôi được đâu!’


Sau mười mấy năm gặp nhau thường niên ở Berlin, chị bỗng nhiên biến mất trong nghề. Rồi năm kia, mình nhận được email ký tên chị. Giờ chị làm việc độc lập, có một văn phòng nho nhỏ chuyên làm đại diện hoặc dự án marketing cho các khách sạn chưa mấy tăm tiếng đang cần thêm khách hàng ở châu Âu. Ngày xưa, chị ký hợp đồng như ban phát ân huệ. Giờ, chị cần khách hàng để tự kiếm sống.

Rồi cũng hẹn gặp nhau mùa đông năm ngoái. Chị gặp mình, tay bắt mặt mừng, mắt mới sáng lên, mồm cười ngoác ra tận mang tai, gần như là ôm choàng lấy mình vồn vã kể chuyện. Nào là gần 30 năm trước chúng mình thế nào, tôi còn trẻ thế nào em nhớ không, mình đã làm việc cùng nhau tốt ra sao…

Chị không còn đẹp như xưa, người đã phình những chỗ không nên phình... Nhưng điều làm mình khó xử nhất, là thái độ với những người rén trên nạt dưới. Trong nghề, có một luật bất thành văn thế này, nếu mình muốn gặp lại ai đó, mà họ lại chỉ nói ‘Tuyệt quá’ rất chung chung, thì mình nên tự hiểu cái chữ ‘Tuyệt quá’ kia chỉ là mồm mép. Chứ chả nhẽ người ta lại bảo mình, ‘Thôi tôi chán lắm gặp gỡ gì’, thì còn gì là nhã nhặn! Ngày xưa, chị nhã nhặn với mình rất nhiều lần. Giờ, gặp chị & những người này, mình nghĩ, tốt nhất là cũng cứ nhã nhặn tránh cho xa.


Rồi mình kể câu chuyện trên với một huynh trưởng khác trong nghề, thâm niên hơn, kinh nghiệm hơn mình, cũng biết chị ngần đấy năm. Mình thuật lại cuộc gặp cuối với chị, rồi bảo rằng, Em chẳng muốn làm việc giao du với những người thế đâu! Bụng còn bảo dạ, ngu mãi rồi cũng bớt dại, và rằng mình đã chọn thái độ sống đúng đắn.

Bạn mình, kiên nhẫn nghe mình kể lể, không hề ngắt lời, rồi điềm tĩnh bảo:

Em đừng quên, trong cuộc đời, luôn có những yếu tố bất ngờ và có sự đóng góp không nhỏ của vị thần may rủi. Ví dụ như em đây. Khi một người nào đó bỉ bôi rằng, kiến thức, sự nghiệp của em ngày nay, chỉ là do may mắn mà ra, bản thân người ấy hãy tự đạt được những thành tựu đó mà không cần sự trợ giúp của sự may mắn đi rồi hãy nói thánh, nói tướng! Tương tự vậy, ở tương quan ngược lại, em sẽ nhìn những người không được may mắn như mình thế nào?

Ừ thì, ngày ấy chị ấy tính cách như vậy. Cũng đã từng gặp nhau, anh còn lạ gì! Nhưng em không nghĩ rằng, đã bao nhiêu năm, con người ta có thể thay đổi sao? Em không cần phải thân thiết, phải xem chị ấy như bạn. Nhưng đã là con người, human being chớ không phải robot, ai cũng từng phạm sai lầm: Cách ứng xử, cách sống, cách nhìn nhận cuộc đời…, và anh nghĩ, ai cũng xứng đáng có cơ hội để sửa chữa, để làm mình tốt lên, hoàn thiện nhân cách & nhân sinh quan…


Ở thời đại này, bất cứ một câu hỏi nào bạn muốn biết về thế giới bên ngoài thì hoặc google hoặc chatgpt đều có thể cho bạn câu trả lời trong tích tắc. Nhưng những thắc mắc day dứt về thế giới nội tâm, về cuộc sống, sự khiêm cung và tha thứ..., thì có lẽ chỉ có chính mình mới là người có thể tìm ra câu trả lời!

Photo: A place where the land runs on forever
by Grumeti Serengeti River Lodge

Andante