Thành phố Rạch Giá được công nhận là đô thị loại 3 vào tháng 10/2004 và được nâng cấp từ thị xã Rạch Giá theo nghị định số 97/2005/NĐ-CP ngày 26 tháng 7 năm 2005 của Chính phủ. Thành phố gồm 12 đơn vị hành chính trực thuộc:
Đơn vị hành chính
Phường Vĩnh Thanh Vân
Phường Vĩnh Thanh
Phường Vĩnh Lạc
Phường Vĩnh Bảo
Phường Vĩnh Lợi
Phường Vĩnh Quang
Phường An Hòa
Phườn
g An Bình
Phường Rạch Sỏi
Phường Vĩnh Thông
Phường Vĩnh Hiệp
Xã Phi Thông
Thành phố Rạch Giá là một trong 4 đô thị trọng điểm tại ĐBSCL (bao gồm Tp. Long Xuyên). Rạch Giá từ lâu nổi tiếng là khu vực phát triển năng động "trên bến dưới thuyền". Hiện tại thành phố là nơi có dân cư đông đúc và kinh tế phát triển so với các thành phố ở ĐBSCL. Với hơn 23 vạn dân, qui mô dân số đô thị của toàn thành phố Rạch Giá đứng thứ 3 trong các thành phố tại Miền Tây (sau Tp. Cần Thơ và Tp. Long Xuyên - An Giang) và với mật độ dân số nội thành hơn 10.000 người/km2, Rạch Giá liệt vào danh sách các đô thị bận rộn của cả nước. 93% dân số Rạch Giá (hơn 200.000 dân - năm 2009) là dân đô thị, một tỷ lệ khá cao so với các đô thị khác. Thành phố biển miền Tây Nam này ngày càng có nhiều người biết đến hơn là bởi Rạch Giá đang sở hữu khu đô thị lấn biển đầu tiên và lớn nhất Việt Nam. Khu lấn biển hướng ra Vịnh Thái Lan mở rộng thành phố thành một trong những khu đô thị mới lớn nhất vùng Tây Nam Bộ, tăng thêm 2 phường mới cho Rạch Giá và mở rộng diện tích nội thành lên đến 420 ha. Ngoài ra các dự án bất động sản, công trình giao thông ngoạn mục, và công trình dự án đã và đang triển khai khu đô thị cao cấp thành phố mới Phú Cường, khu đô thị mới Vĩnh Hiệp, con đường hành lang biển Tây Nam... sẽ tạo thế cân bằng phát triển đô thị theo chiều Đông - Tây của thành phố biển Tây Nam văn minh hiện đại. Tháng 5 năm 2011, Thủ tướng chính phủ đã cho khởi công tuyến tránh TP Rạch Giá dài 20 km, dự kiến 2014 sẽ hoàn thành. Đây là dự án thành phần của tuyến hành lang ven biển Tây nối Việt Nam với Campuchia và Thái Lan. Khi hoàn thành sẽ giúp Rạch Giá mở rộng mạng lưới giao thông và không gian đô thị đáng kể. Chắc chắn trong thời kỳ mới, các dự án được hoàn thành, Rạch Giá sẽ thực hiện sứ mệnh là thành phố đa chức năng, vai trò trung tâm của thành phố sẽ rõ hơn, chắc chắn hơn không chỉ khu vực tỉnh Kiên Giang mà còn vùng ven biển Tây Nam và khu vực ĐBSSL
Nguồn gốc tên gọi
Theo sử liệu Việt Nam thì địa danh Rạch Giá xuất hiện cách nay khoảng 3 TK ( cuối TK 16 đầu TK 17 ) với tên gọi ban đầu là Rạch Cây Giá. Những lưu dân ở vùng ngũ Quảng vì nhiều mục đích khác nhau, họ xuôi về phương Nam để tìm phương kế sống, bậc tiền hiền đã đặt chân đến vùng Rạch Giá ngày nay và thấy nơi ven biển có 2 con rạch ăn thông với nhau và chạy gần như song song ôm lấy một cù lao rồi trổ ra vịnh biển. Vì là vùng cửa sông nên trên cù lao ấy mọc nhiều cây giá ( một loại thực vật thân gỗ cùng họ với mắm, đước ). Thấy mặt đặt tên, những người đến trước đã đặt cho tên cho khu vực này là Cù Lao giá, con rạch bám riết cù lao là Rạch cây giá. Lâu dần để thuận lợi trong giao tiếp, con cháu sau này mới chính thức đặt tên cho mảnh đất ấy là Rạch Giá
Xuất phát của tên gọi Rạch Gía rất đơn giản và đậm chất dân gian Nam bộ. Về sau dân cư nơi này sinh sống ngày càng đông đúc, phát triển thành phố, thành chợ. Rạch Giá trở thành trung tâm kinh tế chính trị của tỉnh Rạch Giá, rồi tỉnh Kiên Giang sau này. Rất ít người biết được nguồn gốc tên gọi nơi này. Cù lao Giá xưa giờ là trung tâm của thành phố nay, được bao bọc bởi sông Kiên và Rạch Kinh Nhánh (đoạn nhà hàng Hải Âu). Nhà văn Sơn Nam - Ông tổ của văn học Nam Bộ, người con của quê hương Rạch Giá đã không dấu niềm tự hào khi ai hỏi đến miền quê ông: "Xứ quê của tôi là con rạch mà nơi cửa biển mọc nhiều cây giá nguyên sinh, cây giá giờ đã biến mất, nhưng đã để lại một địa danh, một thành phố hiện đại "
Văn hóa và du lịch
Thành phố Rạch Giá
Du lịch là khám phá văn minh, tìm tòi và cảm nhận văn hóa, Rạch Giá chính là nơi gặp gỡ, giao lưu của những luồng văn hóa ấy. Điều này cũng giải thích vì sao ngoài cảnh quan và tiềm năng sông nước biển đảo, Rạch Giá lại có sức hút mạnh mẽ đối với thực khách phương xa khi đến thăm thành phố. Với lợi thế là khai hoang từ vùng đất mở, quan điểm tám phương là nhà, tứ hải giai huynh đệ, người và đất Rạch Giá chính là sản phẩm hòa quyện rồi thăng hoa của quá trình cộng cư mở cõi của các cộng đồng dân tộc, mà tiêu biểu là người Việt, Hoa và Khmer. Họ, những con người ấy đã dựng xây, thành tạo nên một nền văn hóa đặc sắc đậm đà bản sắc dân tộc mà người đời thường gọi là văn minh xứ Rạch Giá, cùng vô số đền đài, chùa chiền và hàng trăm công trình thờ tự nổi tiếng khắp vùng Nam Bộ
Mặc dù là vùng xa xôi của tổ quốc, nhưng đất Rạch Giá không hề vắng bóng những anh hùng dân tộc, hết lòng chặt dạ vì dân vì nước. Các vị tiền hiền đã anh dũng đứng lên chống giặc ngoại xâm cho dân có cuộc sống yên bình, người anh hùng đó đã dốc sức cho quê hương và khảng khái đánh giặc đến hơi thở cuối cùng. Vậy mà anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực đã đền nợ nước khi tuổi chưa đầy ba mươi. Sự ra đi của cụ Nguyễn để lại bao nỗi đau thương, uất hận của người dân Rạch Giá - Kiên Giang. Nhưng tấm gương ấy, ý chí ấy mãi mãi là một bài học có mở đầu nhưng không lời kết về lòng quả cảm và tinh thần yêu nước chống giặc ngoại xâm của dân tộc. Cho đến hôm nay, Lễ tế Anh hùng Dân tộc Nguyễn Trung Trực vẫn được tổ chức trang trọng vào các ngày 26, 27, 28 tháng 8 âm lịch. Đây là lễ hội lớn nhất và có sức thu hút mạnh nhất ở Rạch Giá. Có thể coi đây là 1 sản phẩm du lịch rất đáng giá và mang lại nhiều giá trị: Giá trị nhân văn, giá trị truyền thống và giá trị kinh tế hiện nay cho thành phố. Năm 2009, lễ hội này thu hút 700.000 lượt người tham dự. Năm 2010, lễ hội này thu hút 800.000 lượt người tham dự. Năm 2011, lễ hội dự kiến thu hút 900.000 lượt người tham dự. Du khách tham dự lễ hội chủ yếu đến từ khắp các tỉnh thành ở vùng Đông bằng sông Cửu Long và cả miền Đông Nam Bộ. Người dân đến thắp hương tưởng nhớ vị anh hùng một thời đã hiến máu xương cho đất Lục tỉnh, và cũng bởi vì câu nói của ông hiên ngang khảng khái trước pháp trường: Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây. Nghĩa khí của ông đã lay động hàng triệu con tim yêu nước Việt Nam. Ngày nay, lễ hội được tổ chức ngày một trang nghiêm với các hoạt động tế lễ đẹp mắt và văn minh. Vào dịp lễ hội tháng Tám hàng năm, dân thập phương đổ về Rạch Giá rất đông. Nhiều nhà hảo tâm, và cả người bình dân đã đóng góp tiền của, công sức, cơm gạo để làm cơm thết đãi du khách. Người ta nô nức đi "ăn cơm đình", đó là bát cơm tình nghĩa, bát cơm của người Rạch Giá thết đãi du khách phương xa đã không ngại đường xá xa xôi đến đây dự lễ. . Di tích lịch sử
Di tích đã được xếp hạng
Đình thần Nguyễn Trung Trực
Chùa Tam Bảo
Đình thần Vĩnh Hòa
Mộ Huỳnh Mẫn Đạt
Chùa Phật Lớn
Chùa Láng Cát
Bảo tàng Kiên Giang
Chùa Quan Đế
Chùa Bà Thiên Hậu
Chùa Ông Bổn
Chùa Phổ Minh
Di tích chưa được xếp hạng
Cổng Tam Quan. Di tích này được coi là "cổng làng" và là biểu tượng không chính thức của TP Rạch Giá.
Đình phó cơ Nguyễn Hiền Điều
Mộ hội đồng Suông
Miếu Bắc Đế
Thiên Hậu Cung
So với các đô thị khác trong vùng và cả nước, đô thị Rạch Giá có một kho tàng văn hóa độc đáo. Đó là sự dung hợp của các tộc người, các nền văn hóa lớn, chủ yếu từ Kinh, Hoa, Khơ Me. Biểu hiện của sự đa dạng và giao lưu văn hóa thể hiện ở các kiến trúc đình, chùa, các công trình thờ tự. Nếu biết khai thác và có định hướng phát triển hợp lý, những di tích văn hóa này sẽ là 1 sức hút rất lớn của Rạch Giá. Kinh Tế
Nền kinh tế của thành phố Rạch Giá được xếp vào loại lớn nhất so với các huyện thị trong tỉnh Kiên Giang và có vị thế ở ĐBSCL Từ khi thị xã Rạch Giá trở thành thành phố, kinh tế-xã hội địa phương đã có bước đổi thay nhanh chóng. Năm 2007, hầu hết các chỉ tiêu đều đạt kế hoạch và tăng hơn năm trước theo hướng tích cực Tổng sản phẩm trên địa bàn thành phố trong những thập niên 90 tăng liên tục, tuy tốc độ tăng trưởng có sự tăng trưởng ít nhiều giữa các năm. Nếu như tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân của thị xã Rạch Giá trong 5 năm (2001-2005) chỉ đạt 11,75%, thì bước sang năm 2006 tăng trưởng kinh tế của thành phố Rạch Giá vươn lên mức 13,02%. Nếu tính theo giá so sánh năm 1994 thì GDP của thành phố đã tăng từ 5.466,56 tỷ đồng đến 10.540,01 tỷ đồng năm 2007. Như vậy trong vòng hơn 10 năm, GDP của thành phố Rạch Giá tăng gần 2 lần. Trong đó giá trị sản xuất nông nghiệp hải sản tăng từ 1.193,72 tỷ đồng lên 1.945,65 tỷ đồng; giá trị sản xuất công nghiệp tăng 2.221,27 đến 3.574,22 tỷ đồng; giá trị sản xuất các ngành dịch vụ tăng nhanh nhất và chiếm tỷ trọng cao, nếu năm 1994 chỉ đạt 2.015,57 tỷ đồng thì đến năm 2007 tăng lên 5.020,14 tỷ đồng. Trong cơ cấu GDP của thành phố Rạch Giá, ngành nông – ngư ngiệp chiếm tỷ trọng nhỏ nhất 21%, ngành dịch vụ thương mại chiếm tỷ trọng lớn nhất 55% với sự có mặt của hàng trăm doanh nghiệp bán lẻ và trung tâm thương mại rải rác khắp thành phố, còn lại là công nghiệp – xây dựng 24%. Riêng lĩnh vực nông nghiệp, những năm gần đây, Rạch Giá đã vượt mặt Phan Thiết - Bình Thuận để vươn lên vị trí số 1 cả nước về số lượng tàu thuyền và sản lượng khai thác đánh bắt thủy sản. Góp phần tạo nên sự phồn thịnh cho kinh tế truyền thống của thành phố Rạch Giá. Các ngành kinh tế thành phố phát triển kéo theo thu nhập bình quân đầu người tăng khá và ổn định. Nếu như năm 2006 thu nhập của thành phố chỉ đạt 13.746 ngàn đồng (tăng 10,98% so với năm 2005) thì sang năm sau đạt 16.397 ngàn đồng tương đương với 1.021USD và năm 2010 là 1.450 USD. Tỷ lệ hộ nghèo từ 5,52% năm 2005 giảm xuống 4,42% năm 2006, còn 3,25% năm 2007 và giảm 1,8% năm 2010. Tỷ lệ hộ sử dụng điện sinh hoạt đạt 99,5% và 97% số hộ có nước sạch sử dụng Như vậy sau hơn 10 năm đổi mới và phát triển, nền kinh tế của thành phố Rạch Giá đã có sự thay đổi căn bản và đạt được nhiều thành tựu đáng kể, ngày càng đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của Tỉnh. Cùng với xu hướng chung của cả nước và thế giới, quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của thành phố Rạch Giá diễn ra tương đối mạnh mẽ. Về cơ cấu ngành kinh tế, khu vực III và II chiếm ưu thế tuyệt đối trong cơ cấu GDP, trong khi đó khu vực I chỉ chiếm vai trò rất nhỏ. Có sự chuyển dịch từ khu vực I, II sang khu vực III mà thành phố Rạch Giá có nhiều lợi thế phù hợp với xu hướng phát triển chung của cả nước và thế giới. Chuyển dịch lao động cũng phát triển phù hợp với chuyển dịch ngành kinh tế, tăng nhanh tỷ trọng lao động các ngành nghề dịch vụ thương mại và du lịch. Đấy chính là tiền đề, nguồn lực cho thành phố Rạch Giá phát triển ổn định và hướng đến một thành phố biển văn minh hiện đại
Giao thông
Hiện tại tại Rạch Giá có 2 bến xe lớn: bến xe Rạch Sỏi (chủ yếu đi về các huyện và tỉnh lân cận theo quốc lộ 61 và 63) và bến xe Rạch Giá (chủ yếu đi TP Hồ Chí Minh và đi Hà Tiên). Đây là những bến xe lớn dùng để chuyên chở hành khác đi đến các huyện thị khác trong tỉnh và các tỉnh thành khác. Mạng lưới giao thông xe buýt có khá sớm, từ Rạch Giá người ta có thể đi xe buýt theo 4 chuyến đến các huyện khác như: Châu Thành (chuyến Rạch Giá - Tắc Cậu), Giồng Riềng(chuyến Rạch Giá - Giồng Riềng), Tân Hiệp (chuyến Rạch Giá - Kinh B), Hòn Đất (chuyến Rạch Giá - Tám Ngàn). Hiện tại, sân bay Rạch Giá (tên trước đây là sân bay Rạch Sỏi) là sân bay lớn nhất ở Rạch Giá. Sân bay Rạch Giá có các chuyến bay của Hãng Hàng không Quốc gia Việt Nam đi 2 chiều đến cả Thành phố Hồ Chí Minh và Phú Quốc. TP Rạch Giá có 2 bến tàu khách lớn: bến tàu du lịch Rạch Giá hay bến tàu Phú Quốc (đi Phú Quốc và các đảo lớn như Phú Quốc, Hòn Tre, Hòn Sơn, Thổ Chu,..) và bến tàu Rạch Mẽo (đi về các xã vùng sâu thuộc các huyện ở bán đảo Cà Mau). Tàu cao tốc là lựa chọn ít tốn kém hơn cho những ai muốn ra đảo Phú Quốc hay huyện Kiên Hải. Ngoài ra còn bến tàu Rạch Sỏi, chủ yếu vận chuyện hành khách hàng hóa đi Miệt Thứ An Biên
Các dự án phát triển đô thị
Rạch Giá tuy chỉ là 1 thành phố loại 3 nhưng quy mô đô thị và mức độ đô thị hóa của Rạch Giá tương đối lớn so với các đô thị trong cả nước (dân số năm 2009 khoảng 230.000 dân và 106 km2). Từ khi trở thành đô thị tỉnh lỵ Kiên Giang, sự bành trướng của khu vực trung tâm Rạch Giá càng được lan tỏa mạnh mẽ và đến năm 1988, Uy Ban Nhân Dân tỉnh đã đưa toàn bộ diện tích và nhân khẩu của thị trấn Rạch Sỏi – huyện lỵ Châu Thành, cách trung tâm Rạch Giá 7 km về phía Nam trở thành một phường nội ô của thị xã Rạch Giá. Như vậy, để tiếp tục thực hiện vai trò động lực, thị xã Rạch Giá được quy hoạch tổng thể năm 1998 và những ngày đầu năm 1999, chính phủ đã chuẩn thuận cho Rạch Giá khởi công dự án Lấn biển xây dựng và mở rộng đô thị Rạch Giá. Công trình lấn biển tại Rạch Giá hiện là công trình lấn biển có diện tích lớn nhất nước. Diện tích toàn bộ khu lấn biển rộng 420ha, từ bờ lấn ra biển 500m và kéo dài từ cửa sông Kinh Nhánh đến Kinh Cụt - An Hòa dài hơn 7km. Có thể nói, đây là tổng công trình làm thay đổi căn bản bộ mặt của thị xã Rạch Giá lúc bấy giờ. Đây cũng là tiền đề để Rạch Giá chuyển mình lên thành phố và từng bước định hình một đô thị biển độc đáo của vùng sông nước Cửu Long.
Đến nay, Rạch Giá có khá nhiều các chiến lược phát triển đô thị để trở thành 1 đô thị kiểu mẫu, thành phố biển tiêu biểu của vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Đặc trưng của Rạch Giá là đô thị sông nước và hiện nay Thành phố đang cố gắng mở rộng diện tích về phía biển Tây. Và bộ mặt của thành phố đã có nhiều thay đổi so với thời chưa có lấn biển. Dự án thành phố mới Phú Cường đang triển khai tại khu IV, V của khu lấn biển. Diện tích toàn khu 168 ha, và đang được triển khai rất tốt với hệ thống cơ sở hạ tầng hoàn chỉnh, đồng bộ, hiện đại. Tổng vón dự án là 11.500 tỷ đồng. Hiện đang là 1 trong những khu đô thị lớn nhất tại Tây Nam Bộ đang triển khai. Năm hoàn thành: 2017. Công nghiệp - xây dựng
1. Dự án mở rộng khu dân cư, thương mại 460ha (khu 4, 5 lấn biến Rạch Giá).
2. Dự án xây dựng nhà máy xử lý rác 150 - 200 tấn/ngày (Hòn Đất).
3. Dự án xây dựng mới nhà máy xử lý chất thải rắn.
4. Dự án xây dựng 03 cụm tuyến dân cư 13ha (Vĩnh Hiệp, An Bình, Vĩnh Lợi).
5. Dự án lấn biển khu đô thị mới Nam Rạch Sỏi 100ha.
6. Dự án lấn biển khu đô thị mới Vĩnh Quang 100ha.
7. Dự án lấn biển khu đô thị mới Rạch Vàm Trư 100ha.
8. Dự án lấn biển mở rộng khu hoa biển 06ha.
9. Dự án khu đô thị, dân cư phường Vĩnh Hiệp 92ha.
10. Dự án lấn biển khu đô thị mới đảo Hải Âu 199,7ha (đã bị thu hồi). Thương mại - du lịch - hạ tầng công chính
1. Dự án xây dựng mới Siêu thị Coop Mark An Bình.
2. Dự án xây dựng mới Siêu thị Nông nghiệp 0,8ha (Rạch Sỏi).
3. Dự án xây dựng mới Siêu thị, khu thương mại, vui chơi (Công viên Văn hóa An Hòa).
4. Dự án xây dựng mới siêu thị tổng hợp và các dịch vụ 0,5ha (Công viên Văn hóa An Hoà).
5. Dự án xây dựng mới Trung tâm Thương mại Rạch Sỏi 02ha.
6. Dự án xây dựng mới Trung tâm Thương mại siêu thị Plaza (khu 16ha).
7. Dự án xây dựng mới Trung tâm Thương mại, dịch vụ phục vụ sản xuất 0,8 ha (Rạch Sỏi).
8. Dự án xây dựng mới Khu vui chơi giải trí tổng hợp, vui chơi (Công viên văn hóa An Hoà).
9. Dự án xây dựng mới các chợ: Bắc Sơn, Vĩnh Bảo, Vĩnh Hiệp, Vĩnh Thông.
10. Dự án xây dựng mới Khách sạn Phương Nam 200 phòng (KS SÀI GÒN - RẠCH GIÁ 4 sao do Tổng công ty Saigontourist đầu tư quản lý )
11. Dự án xây dựng mới Khách sạn, nhà hàng Hải Đăng tiêu chuẩn 03 sao 0,62 ha (Khu lấn biển).
12. Dự án xây dựng mới Khách sạn, nhà hàng Hòa Giang 1,05 ha (Khu lấn biển).
13. Dự án xây dựng mới Khách sạn tiêu chuẩn 04 sao Novotel Rạch Giá (Khu lấn biển).
14. Dự án xây dựng mới Khu du lịch Thủy tạ 250 ha (Khu lấn biển).
15. Dự án xây dựng mới Khu du lịch vui chơi giải trí và du lịch sinh thái cao cấp 3,14 ha (Khu lấn biển).
16. Dự án xây dựng mới Khu công viên 4,53ha (Công viên Văn hóa An Hòa).
17. Dự án xây dựng Trung tâm Hội chợ triển lãm ở khu vực lấn biển.
18. Dự án xây dựng Trung tâm Tài chính, hội nghị ở khu vực 4, 5 lấn biển Rạch Giá. (Theo Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội thành phố Rạch Giá đến năm 2015 và tầm nhìn 2020)
