13/09/2025
U Dinewo
Isahluko Saku Qala 1
Uzwakalela phansi umdumo weZulu. Lokhe kusileyo liyandindizela. Imithunzi yezihlahla mide zanyana, ibonakalela khatshana ngoba phela amayezi lawo afuna ukuvala isibhaka bhaka.
Abantwana besikolo sase Ratanyana basabalele bagcwele indlela balubangise khona ezikolweni.
Umbiko ulele ufikile ezindlebeni ze zakhamizi zonke ukuthi kulezulu elikhulu elizayo okuthiwa ngu Dinewo. Izakhamizi lapho ezihlangana khona zijabulela ukuthi zizo lima lonyaka. Ukuthi uDinewo utheni engathangani azilandaba lakho, zona zikhalela amanzi lomdaka.
Yakhala insimbi yokubiza abantwana emzileni wesikolo, lapho ababuthana khona nxa bengena isikolo lalapho bephuma. Kanti lengoma yesizwe ihlatshelelwa khona lapho bese kuphakanyiswa uphawu lwesizwe.
"Sesihamba emakhaya le yinsimbi yokutshayisa". Kungunguna abantwana besikolo ezindlini zabo zokufundela. Lapho kwaku yihola lesitshiya galo lunye ekuseni. Bangungune bengaqedi abantwana besikolo baze bayefika emzileni lapho abama khona.
Ziyadiyazela izakhamizi lapha emizini yase Madwaleni, amayezi asegcwele indawo yonke futhi abonakala ehlanganise umhlaba wonke. Amayezi akhona abonakala kungayisiwo lawa ajiyileyo aka zamcolo, futhi abonakala egijima kakhulu. Omama badiyazela bafaka imigqomo ezindlini zama zenge bekhongozela amanzi. Obaba bagijima ezibayeni bathatha amazinyane amancane wembuzi bawafaka ezindlini.
"Nawena, Nawena" kumemeza uMahlangu ememeza umakhelwane wakhe unaka Siyengwayo.
Asabele unaka Siyengwayo naye edidilika ewela isifudlana esiwela ngasendleni abachithela khona umlotha esiza kumakhelwane wakhe uMahlangu.
"Kambe umuntu uyaze atshe khonapha emlotheni, evele engibizelani uMahlangu laye uthi uyaduba yini lo dwayi ngobude umfazi ka Senziwe". Ebalabalisa ngenhliziyo unaka Siyengwayo kodwa esiya khona.
"Abantwana naka Siyegwayo asilandele abantwana esikolweni, khangela phezulu khangela ubone leli yilo kanye izulu esilizwe emsakazweni izolo". Ekhombela phezulu umama uMahlangu. "Lithwele uthekwane khangela lithwele uthekwane". Athi esukumisa amehlo unaka Siyengwayo umfazi ka Senziwe abone inkwenjane zizinengi zigijima emkhathini zisiya le amayezi agijima esiya khona. Wathi esekhangelisisa phezulu wabona okunye kungathi ngu thekwane akade etshiwo ngu Mahlangu kodwa khona kakubonisisi kuhle kucatshile emayezini.
Uvalo lwamuthi thaaa umfazi ka Senziwe, kazange ebe esatshela uMahlangu bakhwinca izidwaba belandelana besiya landa oSiyegwayo esikolweni.
Usemile umbalisikazi uMhlonhlweni phambi kwabantwana besikolo. Khathesi abamanga njenge njwayelo abantwana emzileni ukuba bama ngokulande lana kwezifundo zabo. Azwakale ngelizwi losisi umbalisikazi Mhlonhlweni. "Gijimani liye emakhaya, gijimanini lingatshiyani lihambe ndawonye lina abadala lingabatshiyi abancane". Eqondisa inkulumo yakhe kulabo abafunda amabanga aphezulu. Aphinde umbalisikazi uMhlonhlweni, "izulu izulu gijimani imifula ingakagcwali". Wathi engakawa gwinyi lawo mazwi laseli qalisile ukuthi tho tho izulu lisihlisa amathonsi amakhulu.
Abantwana besikolo bayaminyezelana emasangweni esikolo abanye batshaya ivigoloni ezikomeni, omunye ubambe umnawakhe ngesandla babonakala begijima ngesiqubu.
Sebemi amadlodlongwana ababalisi ngaphansi kwevulandi le wovisi kampthathi wesikolo. Seliqalile izulu ukuna futhi likhithiza inkobe. Akusiyilo izulu abalijwayeleyo leli. Kanti njalo amayezi akade bewabona kade engabonisi ukuthi kuna uzamcolo. Sekuthule cwaka lapha esikolweni, ababalisi bayabala balisa ezinhlweni zabo . Babonisa ukuzisola ukuthi ngabe babayekelile abantwana bese makilasini, ngoba abanye izogcwala imifula bengakafiki ngakibo.
Siyeza sahluko sesi bili.